Thứ Sáu, 24 tháng 2, 2012

Đẩy mạnh Marketing trong thời kỳ suy thoái, tại sao không?

[Marketing3k.vn] Công ty bạn sẽ ứng xử như thế nào trong thời kỳ suy thoái? Tạm ngưng, thậm chí xóa bỏ các kế hoạch marketing? Sa thải nhân lực?... Tất cả những phương cách đó đều chưa ổn. GS John Quelch chia sẻ những ý kiến mới mẻ và tích cực hơn trong bài viết "Chiến lược Marketing trong thời kỳ suy thoái"

Những dấu hiệu của một cuộc suy thoái nặng nề luôn luôn đe dọa chúng ta. Khi niềm tin (vốn đã bị suy giảm) của người tiêu dùng bị tác động, thì tiêu dùng - thứ mà nền kinh tế Mỹ đang dựa vào, cũng bị ảnh hưởng theo. Thêm vào đó là cú sốc của người dân về vấn đề an ninh kể từ sau sự kiện 11 tháng 9, và khả năng của một cuộc chiến tranh kéo dài chống lại những kẻ thù không xác định.

Thị trường chứng khoán cũng e sợ một sự không chắc chắn, bởi chính những người tiêu dùng cũng lo sợ giống như vậy. Ở Nhật Bản, tỉ lệ lãi suất đã giảm tới mức 0%, các chính trị gia đã phải kêu gọi người dân thể hiện lòng yêu nước bằng cách chi tiêu nhiều hơn, nhưng cũng không thể bù đắp được những thương tổn về niềm tin của họ sau trận động đất Kobe và vụ tấn công bằng khí gas trong tàu điện ngầm Tokyo.

Chính nước Mỹ chứ không phải là Nhật Bản đang phải đối mặt với những khó khăn ở phía trước, và có lẽ còn lâu hơn thời kỳ chiến tranh vùng Vịnh vào đầu những năm 1990. Sau đây là 9 nhân tố mà các công ty nên ghi nhớ để có thể vượt qua thời kỳ khủng hoảng trong tương lai: 

Thứ nhất: Nghiên cứu về người tiêu dùng, thay vì cắt giảm ngân sách dành cho việc nghiên cứu thị trường. Bạn cần biết nhiều hơn về những cách khách hàng đang định nghĩa lại các giá trị như thế nào và phản ứng ra sao với suy thoái.

Những đường co giãn về giá đang thay đổi. Người tiêu dùng cũng chịu mất nhiều thời gian để tìm kiếm các mặt hàng tiêu dùng lâu bền hơn và mặc cả nhiều hơn. Họ sẵn sàng không trì hoãn việc mua hàng, mua các hàng hóa giá rẻ hơn hoặc mua ít đi nếu như ngày nay họ có thể sống mà không cần tới chúng.

Những thương hiệu đáng tin cậy thì đặc biệt là có giá trị. Họ hoàn toàn có thể vẫn thành công trong việc tung các sản phẩm ra thị trường trong khi niềm tin vào các sản phẩm và thương hiệu lại giảm dần. Những hoạt động tiêu dùng thường thấy cũng xuất hiện ít hơn. 

Thứ hai: Hãy tập trung vào các giá trị gia đình. Khi chiến tranh nổ ra, chúng ta sẽ phải rời bỏ các làng quê để tập hợp dưới lá cờ đấu tranh.

Chúng ta sẽ có xu hướng tìm kiếm những hình ảnh về không khí gia đình ấm cúng bên lò sưởi trong các quảng cáo thay cho những hình ảnh hấp dẫn của thể thao, những chuyến phiêu lưu hay chủ nghĩa cá nhân.

Sự hài hước và sự hấp dẫn sẽ không có mặt trong nỗi sợ hãi. Việc buôn bán thiệp chúc mừng, dịch vụ điện thoại, những tiêu dùng cho đồ nội thất gia đình khi cần thiết và giải trí gia đình sẽ tiếp tục tăng.

Bởi lẽ sự bất ổn đó không chỉ bắt chúng ta phải ở nhà mà còn phải liên tục giữ liên lạc với gia đình và bạn bè.

Thứ ba: Duy trì chi phí cho các hoạt động marketing. Đây không phải là thời điểm để cắt giảm các chương trình quảng cáo.

Nhiều tài liệu cho thấy rằng khi các thương hiệu tăng cường hoạt động quảng cáo của mình trong thời kỳ suy thoái kinh tế, khi các đối thủ đang cắt giảm nó, thì có thể giúp công ty tăng thị phần và sẽ có lợi với chi phí thấp hơn là lúc họ thực hiện điều đó trong thời kỳ kinh tế phát triển bình thường.

Các hãng giàu có hơn có thể xem xét tỷ lệ quảng cáo ở mức độ vừa phải và duy trì chúng trong một vài năm. Nếu bạn phải cắt giảm chi phí cho hoạt động marketing, hãy cố gắng duy trì tần suất quảng cáo bằng việc thay thế các quảng cáo trên tivi bằng việc quảng cao trên đài, hoặc tăng việc sử dụng các hình thức quảng cáo trực tiếp để có tác động lên doanh số ngay lập tức. 

Thứ tư: Hãy điều chỉnh cho phù hợp các danh mục mặt hàng. Những người làm marketing phải dự đoán được nhu cầu cho mỗi loại hàng hóa trong danh mục các mặt hàng, khi mà người tiêu dùng chọn mua những sản phẩm có giá rẻ hơn và chỉ nhấn mạnh vào chất lượng hàng, ví dụ như xe ô tô với ít chức năng hơn.

Trong những thời điểm khó khăn, các loại hàng hóa đa chức năng sẽ được ưa thích hơn là các mặt hàng chuyên dụng, và các sản phẩm kém hơn trong danh mục cũng sẽ bị loại dần.

Đối với nhóm hàng tạp hóa, những chương hiệu riêng với chất lượng cao chiếm ưu thế hơn các thương hiệu riêng với chất lượng cao chiếm ưu thế hơn các thương hiệu có chất lượng quốc gia. Các khách hàng công nghiệp cũng không được tính riêng lẻ.

Những mẹo quảng cáo cũng trở nên không có tác dụng, thực tế chỉ có chất lượng, sự an toàn, độ tin cậy và độ bền của hàng hóa mới có thể tồn tại được.Các sản phẩm mới, đặc biệt là những sản phẩm có thể chứng minh cho người tiêu dùng chất lượng thực sự để từ đó gây áp lực lên đối thủ cạnh tranh vẫn cần được quảng bá, nhưng tung ra các chương trình quảng cáo là để nhấn mạnh vào mức giá cạnh tranh vượt trội chứ không phải là cho hình ảnh của công ty. 

Thứ năm: Hợp tác với các nhà phân phối. Trong những thời kỳ bất ổn, không ai muốn trói chặt nguồn vốn lưu động của mình trong đống hàng tồn kho. 

Ưu đãi cho những người mua sớm, tài trợ thêm và nhiều chính sách trả lại hào phóng sẽ thúc đẩy các nhà phân phối mua nhiều hàng của bạn. Điều này đặc biệt đúng với các sản phẩm mới chưa được khẳng định. 

Hãy cẩn trọng khi mở rộng mạng lưới phân phối với nhiều kênh giá rẻ hơn, bởi lẽ nếu làm như vậy sẽ gây ảnh hưởng tới hình ảnh của công ty bạn và mối quan hệ với nhà phân phối đã có. Nếu suy thoái kinh tế diễn ra trong thời gian ngắn, biện pháp này cũng sẽ không đem lại lợi nhuận.

Tuy nhiên, đây cũng có thể là lúc bạn cắt giảm những nhà phân phối không hiệu quả và tăng cường lực lượng kinh doanh bằng việc tuyển thêm những người đã bị các công ty khác sa thải. 

Thứ sáu: Chiến lược điều chỉnh giá. Các khách hàng sẽ mua hàng với mức giá hợp lý nhất.

Bạn cũng không cần thiết phải cắt giảm giá đã niêm yết, nhưng có thể cần tăng thêm những chiến dịch khuyến mãi giá trong thời gian ngắn, giảm chiết khấu sản lượng, mở rộng tín dụng cho những khách hàng lâu năm và tăng cường việc tạo ra các gói hàng với giá thấp hơn.

Trong những thời điểm khó khăn, việc cắt giảm giá sẽ thu hút được nhiều khách hàng hơn là các chương trình khuyến mãi như đánh cược hay những lời đề nghị qua thư điện tử. 

Thứ bảy: Củng cố thị phần. Củng cố trong tất cả thị trường nhưng chủ yếu ở một số sản phẩm có triển vọng phát triển cao, ví dụ như các dịch vụ an ninh hay quay camera.

Các công ty trong một cuộc chiến giành về thị phần, và trong một vài trường hợp, có thể là vì sự tồn tại. Biết rõ về cơ cấu chi phí sẽ đảm bảo cho bất kỳ một sự cắt giảm hay sáng kiến hợp nhất nào cũng đều tiết kiệm được tối đa tiền bạc, nhưng lại tác động ít nhất tới khách hàng.

Với vị trí vững chắc và cơ cấu chi phí tốt nhất, các công ty như Wal-Mart và hãng hàng không Southwest (Southwest Airlines) có cơ sở để hy vọng vào việc tăng thị phần. Nhiều công ty khác với báo cáo tài chính tốt hoàn toàn có thể làm được điều này bằng cách chiến thắng các đối thủ yếu. 

Thứ tám: Nhấn mạnh giá trị cốt lõi. Mặc dù nhiều công ty đã phải cắt giảm nhân lực, song các giám đốc điều hành vẫn có thể củng cố lòng trung thành của những người ở lại bằng cách nhấn mạnh vào những giá trị cốt lõi của công ty, trấn an các nhân viên của mình rằng công ty đã phải vượt qua những thời kỳ khó khăn trước đây, duy trì chất lượng sẽ tốt hơn cắt giảm những khoản đầu cơ, và phục vụ các khách hàng hiện tại sẽ tốt hơn cố gắng phục vụ tất cả mọi người.

Khả năng lãnh đạo tốt là điều cần thiết, các giám đốc điều hành cần giành nhiều thời gian hơn với khách hàng và nhân viên của mình. 

Suy thoái kinh tế có khả năng làm bản báo cáo của giám đốc tài chính trở nên quan trọng hơn báo cáo thu nhập của giám đốc marketing. Quản lý vốn lưu động có thể dễ dàng lấn át quản lý mối quan hệ với khách hàng. Các giám đốc điều hành phải vượt được qua điều này. Những công ty thành công không vứt bỏ các chiến lược marketing trong thời kỳ suy thoái mà phải biết thích nghi với nó.

Thứ chín: Nhìn về tương lai. Nhu cầu thấp hơn về xe hơi và các kỳ nghỉ tạo ra nhu cầu tiềm năng mà những người làm marketing phải nắm bắt và sẵn sàng đáp ứng khi niềm tin của người tiêu dùng tăng lên.

Nhưng điều đó không có nghĩa là nhảy vào ngay khi có dấu hiệu tích cực đầu tiên. Niềm tin của người tiêu dùng đã tăng trong hai tháng liên tiếp sau khi kết thúc chiến tranh vùng Vịnh, nhưng rồi lại giảm xuống. Suy thoái kinh tế sẽ kéo dài trong cả một năm.

Tương tự như vậy, việc bắt giữ được Osama Bin Laden sẽ có thể làm tăng niềm tin của người tiêu dùng, nhưng điều đó chỉ xảy ra trong một thời gian ngắn.

Thứ Năm, 23 tháng 2, 2012

Casino: cỗ máy kiếm tiền hay nơi nảy mầm tội lỗi?

Ảnh minh hoạ
[Marketing3k.vn] Nếu bạn thực sự muốn cá cược hay đánh bạc, thử vận may, sẽ có rất nhiều trò chứ không hẳn lỗi tại "đá gà", "bóng đá", "tennis", hay "đua ngựa", "đua chó", hay casino !

Hành vi phạm tội hay "giết người" là do "súng đạn" hay do "ý đồ tội ác" của con người?

Ở nước Mỹ, người ta thường tranh cãi việc có nên cho phép sử dụng súng cá nhân hay không. Quan điểm ủng hộ việc cho phép sử dụng súng cá nhân, dĩ nhiên là có điều kiện, và các loại vũ khí cá nhân, được cho là cần thiết để tự vệ.

Ví dụ: bạn là phụ nữ, người già, sức khỏe kém, sống một mình nơi thôn quê, sống nơi vắng vẻ, hoặc phải di chuyển trên đường xa vắng ngàn dặm một mình, nếu gặp phải kẻ bạo ngược, kẻ ỉ mạnh hiếp yếu thì phải làm thế nào? Nếu bạn có trong tay một khẩu súng, được cấp phép sử dụng, thì kẻ bạo ngược hay kẻ xâm nhập gia cư bất hợp pháp nói trên chắc chắn sẽ phải dè chừng, hắn sẽ bị trừng phạt nếu có ý định tấn công kẻ yếu hơn.

Ngược lại, quan điểm chống việc sử dụng vũ khí, súng đạn đối với cá nhân thì cho rằng con người không thể kiểm soát hết các hành vi của mình. Nếu để súng đạn rơi vào tay kẻ xấu thì nguy hiểm gia tăng gấp bội. Nhất là các vụ sát nhân hàng loạt đều liên quan đến vũ khí cá nhân, súng ngắn và súng săn.

Tuy vậy, không dễ phản bác quan điểm cho rằng con người một khi đã cố ý, cố tình làm điều xấu, có ý muốn giết người, cướp của thì nếu không có súng đạn thì họ cũng dùng các phương tiện khác như dao, búa, mã tấu, gậy gộc,.v.v. chứ không nhất thiết chỉ có súng đạn là nguyên nhân gây ra tội phạm giết người.

Thực tế vừa qua tại Việt Nam cho thấy, các tội phạm cướp tiệm vàng, giết người dã man đều sử dụng vũ khí thô sơ như dao búa mà pháp luật không thể cấm và các nạn nhân thì không thể lường trước, lại không có vũ khí phòng vệ, nên không có cách chi tự vệ được!

Nói về hành vi "đánh bạc" hay "cờ bạc" thì chúng ta thấy các trò chơi dân gian từ lâu đời tại mọi quốc gia đều có ít nhiều mang tính ăn thua, cá cược hay "cờ bạc".

Điểm qua các trò chơi như "đá gà", "cờ tướng", "tú lơ khơ", "mạt chược", "đua ngựa", "đua chó", "đua thuyền", "vật võ" .v.v. đều mang đậm chất ăn thua, được mất, cá cược, hơn thua trong các lễ hội, thu hoạch mùa vụ cuối năm ... tạo niềm vui cho đám đông dân chúng.

Ngày nay, tại Việt Nam, chúng ta đã công nhận, công khai trò "đua ngựa" và "đua chó" nhưng vẫn xem "đá gà" là "cờ bạc" và tội phạm liệu có công bằng cho trò chơi dân gian này?

Hành vi "đá gà" nếu nhìn ở góc độ "cờ bạc" nghĩa là "ăn thua lớn" làm hủy hại con người, tán gia bại sản, mầm mống của tội phạm khác .v.v. thì khi ta xem các ván "cá cược" ăn thua công khai ở các quốc gia khác như cá cược thể thao bóng đá, đua ngựa, chơi các loại bài ở Casino .v.v. thì "đá gà" ở ta chỉ là trò chơi dân gian có ăn thua ở mức độ không đáng kể!

Vậy còn Casino là gì?

Chúng ta thử xem người Singapore mới cho phép mở hai casino, trong năm 2010 và 2011 đã làm ăn ra sao?

Bảng 1
USD
(Tỉ USD)
2010
2011
Dự báo tăng trưởng
Macau
23.5
30.6
30%
Singapore
5.1
6.4
25%
Las Vegas
5.8
6.2
7%

Họ đã kiếm được khá tiền và trở thành nơi kiếm tiền số 2 thế giới từ loại hình này, vượt qua Las Vegas của Mỹ ngay lập tức ! Đây chính là lý do mà ông Lý Quang Diệu, cựu Thủ Tướng Singapore - nhà lãnh đạo khai sáng đảo quốc nhỏ bé này, cho rằng một trong các sai lầm lớn nhất trong nhiệm kỳ cầm quyền của ông là từ chối cho mở casino tại nước mình.

Đến nay, Thủ Tướng Lý Hiển Long dường như đã tiếp thu và sửa sai cho cha mình, với hai Casino được mở, mang lại lợi nhuận lớn cho Singapore.

Nhiều người vẫn nghĩ rằng Casino là chỉ có đánh bạc và duy có đánh bạc, là nguyên nhân dẫn đến tán gia bại sản, dẫn đến các hành vi phạm tội khác. Tuy nhiên, quan niệm có thể hoàn toàn khác, nếu ta biết rằng Casino còn là nơi vui chơi giải trí với khu du lịch nghỉ dưỡng (resorts) kết hợp, các trò chơi vui nhộn đáp ứng nhu cầu du lịch, nghỉ ngơi, giải trí, tái tạo sức lao động sáng tạo của cả gia đình!

Còn hành vi đánh bạc đến tán gia bại sản lại thuộc về một phạm trù khác. Tương tự là việc cá cược bóng đá, bạn có thể dễ dàng gọi điện cá cược bóng đá ngay tại Việt Nam mặc dù, hiện tại pháp luật ta chưa cho phép cá cược. Còn việc bạn muốn cá bao nhiêu tiền, có tiêu hết số tiền lương của bản thân hay cá cược luôn gia tài cha mẹ để lại là tùy vào ý chí và ước muốn cá nhân của mỗi người!

Nếu bạn thực sự muốn cá cược hay đánh bạc, thử vận may, sẽ có rất nhiều trò chứ không hẳn lỗi tại "đá gà", "bóng đá", "tennis", hay "đua ngựa", "đua chó", hay casino !

Chính phủ Singapore hạn chế người dân của mình tới Casino bằng vé vào cửa. Dân nước ngoài thì vào thoải mái, nhưng người Singapore thì phải trả tới 200 đô, nên họ phải cân nhắc mỗi khi bước vào!

Tới đây, liệu ta có thể cho rằng vậy "tội lỗi" là do "kẻ sát nhân, kẻ phạm tội" hay do "con dao", "khẩu súng" hay do "đá gà", "đua ngựa" ... hay "Casino" ?

Nếu Việt Nam không có Casino thì Campuchia, Laos rồi sẽ có thêm nhiều Casino nữa. Và dòng người Việt Nam sang biên giới Campuchia hoặc bay sang Macau đánh bạc công khai hay lén lút sẽ vẫn không cấm đoán được!

Nếu chúng ta không công nhận và tổ chức các trò cá cược thể thao như bóng đá một cách rõ ràng, minh bạch thì các sòng bạc chui, các giao dịch cá cược ngầm vẫn đang tồn tại mà không dễ gì ngăn cấm hay dẹp bỏ.

Tốt nhất có lẽ nên nghiên cứu kỹ lưỡng các tác động lợi hại của Casino, không nên thấy khó quản lý mà cấm đoán một loại hình giải trí mà người dân nhiều nước trên thế giới đều có. Thực tế, không phải ai vào casino cũng đánh bạc, mà họ có thể chỉ đi tham quan, nghỉ dưỡng rồi về. Nếu quan niệm Casino hay các trò vui chơi giải trí, thậm chí cá cược thể thao các môn thi đấu là những sân chơi riêng, sở thích riêng của một nhóm người trong xã hội, họ có quyền có nhu cầu chọn loại hình giải trí nào mà họ ưa thích.

Chúng ta không thể quyết thay, nghĩ thay cho người khác, càng không thể cấm đoán nhu cầu thực của một phần nhân loại đang lên tiếng. Không thể ngồi một chỗ rồi cho rằng môn thể thao này hay hơn môn thể thao kia, môn giải trí này lành mạnh, vui tươi hơn môn khác, khu du lịch nghỉ mát này hơn hẳn khu du lịch nghỉ dưỡng khác.

Ngược lại, nếu Casino là loại hình giải trí tiêu tiền cao cấp của riêng giới nhà giàu, đại gia, luôn kén chọn khách sang, thì cũng như các khách sạn sang trọng 5 - 7 sao, khu nghỉ dưỡng cao cấp, sân Golf .v.v. hãy để giới nhà giàu tiêu tiền và nộp thuế, còn nhà nước thì sử dụng tiền thuế cho công việc điều tiết công bằng xã hội.

Hơn nữa các loại hình này sẽ tạo công ăn việc làm cho nhiều nhân công nội địa, góp phần gây dựng ngành công nghiệp và dịch vụ không khói cho đất nước.

Rất nhiều du khách có tiền sang Việt Nam cho nhận xét là chúng ta đang rất thiếu các tiện ích, dịch vụ du lịch nghỉ dưỡng cao cấp đẳng cấp thế giới, ngoài ưu đãi là một bờ biển tự nhiên rất dài và rất đẹp, trong khi đó các cách thức điều hành quản lý du lịch thì vẫn còn nặng nề dáng dấp kinh tế bao cấp thời xa xưa.

Thực tế khác là Singapore đang kiếm tiền tỉ USD ( Bảng 1) từ loại hình du lịch nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí kết hợp này, còn tệ nạn xã hội hoặc tội phạm hay không lại tùy thuộc vào khả năng quản lý, điều tiết của các cơ quan quản lý nhà nước và bảo vệ pháp luật.

Tác giả: CẢNH THÁI 
Các bài khác:

Cải cách giáo dục cần bắt đầu từ đâu?

Ảnh minh hoạ
[Marketing3k.vn] Đến bây giờ chúng ta mới nghĩ đến việc đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đã là quá muộn. Tuy nhiên dù muộn còn hơn không. Điều quan trọng là cần bắt tay ngay vào những công việc cần thiết nhất.

Đã nhiều thế hệ người Việt Nam bước vào đời mà không có được một hành trang tối thiểu cần thiết. Xã hội "xuống cấp" nhiều mặt , kể cả các chuẩn mực về trí tuệ cũng như đạo đức…Vì sao? Tất cả có nguyên nhân sâu xa vì nền giáo dục của Việt Nam ngày càng đi xuống. Chúng ta phải làm sao? Một vài cuộc vận động xong rồi lại dẫn đến tình trạng đánh trống bỏ dùi; giải quyết một vấn đề cơ bản mà chúng ta lại thường làm từ ngọn. Cái cốt lõi của vấn đề theo tôi nghĩ đó là cơ chế chính sách, trình độ và tâm huyết của người lãnh đạo, của lực lượng cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên cúng như phương pháp còn tồn đọng nhiều vấn đề.

Cơ chế quản lí của chúng ta còn nhiều điều bất hợp lý, còn mang nặng tính hình thức. Chúng ta không quan tâm đến chất lượng và hiệu quả thật sự của công việc mà chỉ làm sao báo cáo cho thật hay, thật đẹp để "chào mừng" hết ngày kỷ niệm này đến ngày kỷ niệm khác, và để lập "thành tích" cuối học kỳ, nhất là cuối năm học, đều đạt hoặc vượt các chỉ tiêu "thi đua" do cấp trên giao cho. Cụ thể là số học sinh khá giỏi phải đạt tới 80-90%, không có học sinh yếu kém và càng không được có học sinh lưu ban. Các quan chức đầu ngành và lực lượng cán bộ chủ chốt của các cấp quản lý giáo dục một phần vì năng lực kém và đại bộ phận chỉ quan tâm đến những lợi ích cá nhân mà quên đi trách nhiệm của mình…Tình hình như vậy thì quả thật đáng lo ngại và đấy là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới tình hình giáo dục ngày càng sa sút.

Muốn cải cách giáo dục có hiệu quả thật sự, chúng ta cần phải giải quyết tận gốc và triệt để. Một cách đơn giản và dễ hình tượng, có thể ví xây dựng nền giáo dục nước nhà cũng giống như xây dựng một công trình vậy. Để xây dựng một công trình, đi đôi với việc huy động nguồn vốn, chúng ta cần có một kiến trúc sư giỏi và đáng tin cậy; cùng với đó là lực lượng cán bộ công nhân trực tiếp thi công có tay nghề và ý thức trách nhiệm cao. Vậy đối với giáo dục chúng ta sẽ bắt đầu từ đâu và như thế nào? Đầu tiên, chúng ta cần một vị bộ trưởng thực sự có năng lực (không cần phải sống lâu thì lên lão làng), và thực sự có nhiệt huyết muốn thay đổi. Bộ trưởng sẽ giống như kiến trúc sư trưởng chịu trách nhiệm chính trong việc đưa ra ý tưởng và thiết kế công trình, có toàn quyền quyết định trong công trình của mình (cơ chế cần cho phép như vậy). Bộ trưởng - Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân có lẽ là một người như vậy nhưng trong cơ chế bùng nhùng của chúng ta không cho phép ông cải cách triệt để, cuộc vận động "Hai không" cũng vì vậy mà đi xuống thoái trào rồi tắt lịm.

Tiếp đến là việc chọn mô hình giáo dục phù hợp với thời đại ngày nay? Chúng ta cần học tập các nước như Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản...là những nước châu Á phát triển kinh tế - xã hội nhanh dựa trên cơ sở coi trọng phát triển giáo dục. Chúng ta nên kế thừa những kết quả đó để thiết kế nội dung chương trình, xây dựng hệ thống sách giáo khoa cũng như phương pháp dạy và học của họ, đặc biệt là những môn khoa học tự nhiên hay ngoại ngữ. Chỉ có một số môn khoa học xã hội và nhân văn như ngữ văn, lịch sử mang tính đặc thù dân tộc thì phải mất công phu tự soạn thảo, nhưng cũng có thể học tập ở cách làm thiết thực của họ.

Theo dõi chương trình học tập của con em chúng ta đang phải học, nhiều bậc phụ huynh có trình độ học vấn đều phàn nàn về chuyện con mình phải học tập quá tải, có nhiều nội dung "vô bổ" mà cứ cố nhồi nhét vào đầu óc con trẻ trong khi những môn học chính yếu nhất có ảnh hưởng đến tương lai phát triển lâu dài của con trẻ lại không được chú trọng đúng mức (như môn ngoại ngữ chẳng hạn); đặc biệt cách dạy thiếu sự khuyến khích và phát huy tinh thần học tập sáng tạo của học sinh.

Chúng ta không nên khiên cưỡng phân biệt mô hình giáo dục tư bản chủ nghĩa hay xã hội chủ nghĩa trong khi xu thế phát triển của đất nước ngày càng cần hội nhập sâu rộng vào quá trình toàn cầu hóa. Vì vậy, chúng ta không nên mất công phu và loay hoay mất thời gian vào việc đi tìm mô hình giáo dục riêng của Việt Nam.

Hãy mạnh dạn học theo cách họ làm giáo dục có kết quả trông thấy trong khi chúng ta còn lúng túng và chưa tìm được con đường nào khả dĩ cho mình, để cho nền giáo ngày càng sút kém trong khi con trẻ học tập ngày càng nhồi sọ vất vả; đề ra mục tiêu một đằng, kết quả thực hiện một nẻo. Một thí dụ nhãn tiền như việc nhấn mạnh mục tiêu "giáo dục toàn diện", nhưng trên thực tế là "không diện nào ra diện nào", hết sức phiến diện. Trước đây, chúng thường chê nền giáo dục dưới thời Pháp thuộc là giáo dục nhồi sọ, nhằm đào tạo ra lớp người làm tay sai cho thực dân Pháp. Ấy vậy mà từ nền giáo dục đó, với ảnh hưởng rộng lớn và sâu sắc của các trào lưu văn hóa tiến bộ Pháp, đã xuất hiện tầng lớp trí thức Tây học, có vốn tri thức căn bản hơn hẳn "trí thức" thời nay. Hơn nữa, những trí thức tiêu biểu thời nay của chúng ta, hầu hết cũng được đào tạo ở các nước phát triển, rồi ở lại làm việc trong môi trường hội đủ những điều kiện cần thiết để phát huy tài năng. Điều đó cho ta bài học không nên lấy "lập trường" cứng nhắc để đánh giá thấp nền học vấn của phương Tây (hoặc Hoa Kỳ) mà phải khiêm tốn ra sức học hỏi họ, nếu như chúng ta không muốn tụt hậu ngày càng xa.

Khi đã chọn được mô hình giáo dục phù hợp thì vấn đề tiếp theo là có cơ chế, chính sách đúng đắn trong phát triển giáo dục, kể cả chính sách huy động nguồn vốn đầu tư. Chúng ta cần nguồn vốn để hiện thực hoá ý tưởng của mình, để đào tạo đội ngũ giáo viên đúng chuẩn mực cần thiết, để chăm lo đời sống và tạo điều kiện làm việc cho họ, để đầu tư xây dựng trường sở và mua trang thiết bị cần thiết. Nếu có chính sách đúng đắn, chúng ta có thể huy động nguồn vốn đầu tư cho giáo dục từ nhiều thành phần kinh tế, kể cả nguồn vốn của nước ngoài dưới nhiều hình thức, từ nguồn vốn đi vay, từ sự đầu tư cho con cái học hành của đông đảo người dân… Và chúng ta phải có cơ chế quản lý để bảo đảm chắc chắn số vốn đó phải được thực hiện đúng mục đích bởi những con người thật sự có ý thức trách nhiệm. Chỉ cần như vậy thôi, tôi nghĩ rằng chẳng phải đợi đến 10 năm, nền giáo dục của chúng ta sẽ thay đổi một cách căn bản theo hướng hiện đại.

Đặng Đình Quỳnh
---------------------------------------
LTS Dân trí - Trước thực trạng yếu kém của nền giáo dục nước nhà, nhiều người có tâm huyết đối với đất nước đã lên tiếng phê phán cũng như đóng góp ý kiến. Suy cho cùng những yếu kém đó có nguyên nhân sâu xa từ cơ chế, chính sách, từ việc xác định không đúng mô hình giáo dục cho đến việc thiết kế nội dung chương trình và phương giáo dục chưa phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước cũng như xu thế phát triển của thời đại.

Vì vậy muốn đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục nước nhà phải bắt đầu từ cấp quản lý vĩ mô, từ việc hoạch định đúng đắn chiến lược phát triển giáo dục, xác định đúng mục tiêu giáo dục đáp ứng yêu cầu thực tế và phù hợp xu thế phát triển, từ đó triển khai các bước đổi mới căn bản và toàn diện theo những thứ tự ưu tiên cần thiết. Đây là vấn đề hệ trọng và có ý nghĩa lâu dài, quyết định sự thành bại của sự nghiệp phát triển đất nước, cần có ý kiến đóng góp của đông đảo các nhà giáo, nhà khoa học và các bậc phụ huynh học sinh. Diễn đàn Dân trí mong nhận được những ý kiến đóng góp về chủ đề này.
---------------------------------------
Các bài khác:

Thứ Tư, 22 tháng 2, 2012

Phản biện xã hội: Ai?

[Marketing3k.vn] Chính thói quen chấp nhận mặc nhiên thiếu vắng hoài nghi trong khoa học đã kìm hãm sự phát triển của nước nhà? Đó cũng chính là lý do tại sao sinh ra nghịch lý là các kỹ sư Hai Lúa ... sáng chế ra máy nọ máy kia để giảm bớt cực nhọc cho nông dân. Còn các "đề tài khoa học" của viện nghiên cứu tốn không biết bao nhiêu cơm của nhân dân thì chỉ đẻ ra... đề tài để nghiên cứu.

Nhiều kiểu trí thức?

Trong một dịp công tác, người viết bài này có may mắn được làm việc cùng gần 100 "đại trí thức" của nước nhà... Về mặt hình thức, đối với tôi và đối với xã hội Việt Nam hiện tại, những người này mặc nhiên được coi là đại trí thức vì hầu hết họ là GS, TS,... đến từ các trường đại học và học viện trên khắp cả nước.

Đã có nhiều định nghĩa khác nhau thế nào là "trí thức", nhưng tôi mặc nhiên coi họ là trí thức để khỏi cần định nghĩa lại từ này.

Do đặc thù công việc, tại nơi làm việc, nguồn thông tin duy nhất là VTV, không có bất cứ phương tiện thông tin nào khác.
Mọi chuyện trôi đi êm ả, mỗi nhóm một chuyên ngành, tưởng chừng chẳng còn việc gì khác là làm ra "sản phẩm tri thức" đến hạn thì nộp là xong, hết giờ làm việc thì đi thả bộ,....

Vào giờ giải lao, chủ đề các câu chuyện phần nhiều xoay quanh những chuyện đại loại như con (ôtô) của mình mấy chấm, hiện nay Việt Nam có bao nhiêu con Rolls-Royce Phantom và ai đang sở hữu chúng,... hay cô ca sỹ X đang có xì-can-đan vì vừa bị các paparazzi tóm được "lộ hàng",...

Tôi thì chẳng biết mô tê gì về ôtô và không thích đọc báo nên ngồi nghe như vịt nghe sấm. Có vị thì khoe mình dạy thêm mỗi tháng được gần hai chục vé.

Tối đến thì các trí thức trẻ túm lại đánh phỏm (chơi bài). Tôi hiểu không phải chỉ có những vị có mặt ở đây như vậy.

Nhưng bỗng một hôm, vụ việc ở Tiên Lãng làm xáo động cái cộng đồng nhỏ này. Đúng giờ ăn trưa hôm ấy, khi thấy VTV trong bản tin trưa đầu tiên đưa tin Đoàn Văn Vươn "dùng vũ khí chống người thi hành công vụ...", một số người trong phòng ăn mặt đỏ lự, không biết vì men hay vì tức giận, nói oang oang: "Mấy thằng chống người thi hành công vụ này phải cho chung thân là ít!"

Những người khác bình tĩnh thì lẳng lặng tiếp tục bữa trưa. Một ông khác tóc bạc thấy chướng tai quá bèn nói qua vai: "Chưa biết đúng sai thế nào sao các vị đã đòi trị tội người ta?"

Sau đó, những kẻ "tội phạm" kia còn được các vị mang ra bàn tán trong giờ giải lao hay đi thả bộ. Một ông dạy Sử còn mạnh dạn nhận xét: "Dân Hải Phòng là đầu gấu lắm. Lần này thì phải trị cho nó chừa đi."

Vẫn là thói vơ đũa cả nắm!?

Tôi cứ lẩn thẩn tự hỏi không hiểu làm sao mà các vị ấy vội vàng thế? Thái độ này ông bà ta gọi là hồ đồ?

Thật phúc đức cho nhân dân là mấy đại trí thức này không nắm giữ cương vị cầm cân nảy mực.

Từ lúc nghe các vị ấy phán như thế, tự nhiên tôi thấy buồn buồn và cứ hình dung họ là những bộcomplet biết đi và phía trong những bộ cánh phẳng phiu ấy là những cái dạ dày lổn nhổn thức ăn và những cốc bia chưa kịp tiêu hóa, hệt như Người vô hình của Herbert George Wells.

Sự thiếu vắng tư duy phân tích

Từ xưa, ông bà ta đã dạy: "Khi nghe thì phải nghe bằng cả hai tai". Như thế, tiền nhân đã dạy chúng ta tư duy phân tích và tư duy phê phán để tránh hồ đồ. Lời dạy đó cho đến nay vẫn là một chân lý.

Thói quen mặc nhiên chấp nhận thông tin một chiều làm biến dạng trí tuệ con người và chỉ thích hợp với những thân phận nô bộc, sản phẩm của giáo dục ngu dân của chế độ thực dân phong kiến? Thói quen ấy thể hiện tình trạng thiếu vắng tư duy phân tích và tư duy phê phán. Người nghe chẳng bao giờ tự hỏi: "Có đúng thế không?" và "Tại sao?"

Thiếu vắng những câu tự vấn như thế sẽ dẫn đến ngộ nhận - ngộ nhận về thế giới khách quan và cả về bản thân mình. Họ nhìn thế giới khách quan qua lăng kính không đổi của mình là bộ não đã hóa thạch. Họ tự nhốt mình vào cái giếng kiến thức và tin rằng bên ngoài không còn gì để biết thêm hay học thêm nữa, trên đầu họ bầu trời cũng chỉ còn bằng cái nia, cả bồ chữ của thiên hạ trong đây cả rồi.

Chính thói quen chấp nhận mặc nhiên thiếu vắng hoài nghi trong khoa học đã kìm hãm sự phát triển của nước nhà? Đó cũng chính là lý do tại sao sinh ra nghịch lý là các kỹ sư Hai Lúa... sáng chế ra máy nọ máy kia để giảm bớt cực nhọc cho nông dân. Còn các "đề tài khoa học" của viện nghiên cứu tốn không biết bao nhiêu cơm của nhân dân thì chỉ đẻ ra... đề tài để nghiên cứu.

Là những "nhà" khoa học mà họ tư duy như thế thì nền khoa học nước nhà vẫn loay hoay nghiên cứu để tái phát minh ra cái bánh xelà điều tất yếu.

Tuy trong thiên hạ họ là những người có nhiều chữ nhưng có vẻ ít... nghĩa.

Trí thức "nửa mùa"?

"Phản biện xã hội" là cụm từ nghe có vẻ hiện đại. Thực ra, ông bà ta từ xa xưa đã dạy: "Thấy ngang tai trái mắt thì phải lên tiếng." Như thế còn cao hơn cả phản biện, người bình thường còn làm vậy, huống hồ trí thức.

Một khi ai cũng mũ ni che tai, cháy nhà hàng xóm bình chân như vại, chỉ co lại một cách ích kỷ để bảo vệ lợi ích riêng, người ngay ắt càng sợ kẻ gian, nhắm mắt hoặc quay đi khi trông thấy kẻ gian móc túi người khác... thì cái ác sẽ lên ngôi.

Như vậy, ông bà mình thực hành phản biện xã hội từ lâu rồi, không nhất thiết chỉ có trí thức mới phản biện xã hội. Có những anh lái xe ôm nhận thức về xã hội còn cao hơn một số người có bằng cấp cao.

Sản phẩm tri thức không chỉ là những phát minh sáng chế, những công thức toán học, hóa học, những con robot, những giống cây mới.... Phản biện xã hội cũng là sản phẩm tri thức đích thực nhưng tất nhiên không phải chỉ là sản phẩm và trách nhiệm của riêng trí thức. Song, trí thức với những đặc thù của mình phải một tầng lớp đi tiên phong trong hoạt động này. Không lên tiếng đóng góp cho xã hội tiến bộ thì đó chỉ là Trí thức nửa mùa [1].

Xin dẫn một ví dụ, nghệ sỹ Ai Weiwei, ngoài những sản phẩm nghệ thuật nổi tiếng, ông không ngừng tiếng mạnh mẽ về nạn tham nhũng dẫn đến cái chết oan uổng cho bao nhiêu học sinh ở Tứ Xuyên, Trung Quốc do xây trường học vật liệu kém chất lượng.

Tôi không dám nhận mình là trí thức. Sinh thời, cha tôi có lần mắng: "Trí thức gì ngữ các anh; vừa hèn, vừa dốt!"

Từ đó, cứ ai gọi tôi là một... trí thức thì tôi lại nghĩ người ấy đang quở mắng mình.

Tác giả: NGUYỄN PHƯƠNG 
--------------------------------------------------
[1] Về trí thức Nga, NXB Tri Thức, Hanoi, 2009

Bài đọc thêm:

Việt Nam loay hoay tìm công nghiệp mũi nhọn

Ảnh Minh hoạ, nguồn:Vef
[Marketing3k.vn] Tổ công tác Chiến lược công nghiệp hoá của Việt Nam mới đây đã đưa ra một bản danh sách dự kiến 12 ngành công nghiệp mũi nhọn để xem xét.

Các ngành này bao gồm điện tử, ôtô, xe gắn máy, đóng tàu, chế biến thực phẩm, thép, hoá dầu, giày da và may mặc, phần mềm, thiết bị hạ tầng thân thiện với môi trường sinh thái, thiết bị máy móc cỡ nặng và máy nông nghiệp.

Đi kèm là danh sách các ngành công nghiệp phụ trợ như sản xuất linh kiện, động cơ, khung xe, thân máy, bo mạch in...

Trong thời gian tới, Tổ công tác sẽ rút gọn xuống còn 5 ngành để đầu tư trọng điểm, tránh dàn trải. Bản danh sách này sẽ được chốt vào tháng 3/2012, sau đó báo cáo Chính phủ.

Công nghiệp mũi nhọn được định nghĩa là các ngành công nghiệp tạo ra động lực và dẫn dắt các ngành kinh tế khác phát triển; là ngành tạo ra vị trí, thương hiệu đặc trưng cho sản phẩm quốc gia.

Theo các chuyên gia, để có thể hoàn thành mục tiêu công nghiệp hóa vào năm 2020, Việt Nam cần phải tiến hành kiểm tra, đánh giá xem ngành nào có khả năng trở thành mũi nhọn, qua đó hỗ trợ kịp thời và đúng đắn, tạo ra sự phát triển và trở thành động lực lôi kéo các ngành kinh tế khác phát triển theo.

Mục tiêu Việt Nam phấn đấu đến năm 2020 là cơ bản trở thành nước công nghiệp với giá trị công nghiệp chiếm khoảng 40-41% tỷ trọng trong GDP, giá trị sản phẩm công nghiệp chế tạo chiếm khoảng 40% trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp.

Muốn đạt được mục tiêu này thì công nghiệp mũi nhọn đương nhiên cần được tập trung phát triển. Tuy nhiên chỉ còn 8 năm nữa để thực hiện kế hoạch trên, nhưng đến nay chúng ta vẫn loạy hoay lựa chọn các ngành công nghiệp mũi nhọn.

Từ cuối năm 2004, trong hội thảo về "Tăng cường năng lực cạnh tranh của các ngành công nghiệp Việt Nam" diễn ra tại Hà Nội, khi bàn về công nghiệp mũi nhọn, chuyên gia Nhật bản, Giáo sư Kenichi đã phát biểu: "Tôi nhớ cách đây 10 năm Việt Nam đã tranh cãi về vấn đề này. Vậy nhưng 10 năm sau chúng ta vẫn chỉ tiếp tục tranh cãi. Đã đến lúc cần đưa ra những quyết định, những chính sách và cách thức điều hành hiệu quả".

Tuy nhiên từ 2004 đến nay tranh cãi hình như vẫn đang tiếp diễn. Năm 2007 (ngày 23/4/2007) Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 55/2007/QĐ-TTg phê duyệt Danh mục các ngành công nghiệp ưu tiên, ngành công nghiệp mũi nhọn giai đoạn 2007-2010, tầm nhìn đến năm 2020 và một số chính sách khuyến khích phát triển.

Theo đó, cả nước chỉ có 3 ngành công nghiệp mũi nhọn là cơ khí chế tạo (ôtô, đóng tàu, thiết bị toàn bộ, máy nông nghiệp, cơ điện tử); thiết bị điện tử, viễn thông và công nghệ thông tin; sản phẩm từ công nghệ mới (năng lượng mới, năng lượng tái tạo, công nghiệp phần mềm, nội dung số). Các ngành công nghiệp nói trên được ưu tiên bố trí đủ nhu cầu về đất khi đầu tư, được hỗ trợ xúc tiến thương mại...

Nhưng từ đó đến nay 3 ngành công nghiệp mũi nhọn phát triển rất chậm và chưa có biểu hiện sẽ trở thành động lực để dẫn dắt các ngành kinh tế khác. Thậm chí những ngành như cơ khí, điện tử còn thiếu nền tảng cơ bản với công nghiệp hỗ trợ kém phát triển.

Sau gần 5 năm kể từ khi Quyết định trên được ban hành, thì chúng ta vẫn đang loay hoay với công việc lựa chọn các ngành công nghiệp mũi nhọn.

Nhưng ý kiến thì vẫn chưa thể thống nhất. Theo các chuyên gia Nhật Bản trong Tổ công tác Chiến lược công nghiệp hoá của Việt Nam, 12 ngành công nghiệp trên, trừ ngành công nghiệp xe máy và dệt may là tương đối mạnh thì các ngành công nghiệp khác sờ vào đâu cũng thấy yếu kém.

Các ngành công nghiệp trên của Việt Nam hầu hết đều không có thiết kế riêng, không nhận được chuyển giao công nghệ, công nghiệp hỗ trợ thiếu và yếu, trình độ người lao động yếu và thiếu... các chính sách phát triển thì chung chung, thiếu cụ thể nên không mang lại hiệu quả. Trong số đó có nhiều ngành công nghiệp như ôtô, luyện kim, điện tử đang là gánh nặng bởi nhập siêu lớn.

Các chuyên gia Nhật Bản muốn lựa chọn công nghiệp xe máy Việt Nam trở thành ngành mũi nhọn bởi nó có nền tảng và đang phát triển tốt, nhưng phía Việt Nam, nhiều chuyên gia không tán thành, cho rằng tương lai của ngành công nghiệp xe máy không sáng sủa. Thế giới sẽ giảm dần nhu cầu về xe máy.

Phía Việt Nam muốn đưa công nghiệp ôtô là ngành mũi nhọn bởi nó có tương lai hơn. Các phân tích cho thấy chỉ cần ngành công nghiệp ôtô phát triển cũng đã là động lực cho rất nhiều ngành kinh tế khác như điện tử (hiện chiếm 30% giá trị trong xe ôtô), thép (cũng chiếm giá trị khoảng 30% trong xe ôtô), công nghệ vật liệu, công nghệ chế tạo máy... Công nghiệp ôtô phát triển sẽ mang lại giá trị gia tăng lớn, đảm bảo đáp ứng nhu cầu và sự phát triển kinh tế của quốc gia đông dân như Việt Nam.

Nhưng bên cạnh đó cũng có những ý kiến ngược lại, cho rằng chúng ta đã từng lựa chọn ôtô vào công nghiệp mũi nhọn nhưng thực tế thì 5 năm qua nó không có cơ hội phát triển. Nay tiếp tục đưa vào cũng khó thành hiện thực. Lý do là công nghiệp ôtô Việt Nam hiện vẫn chỉ ở giai đoạn lắp ráp, công nghiệp hỗ trợ yếu kém, không được chuyển giao công nghệ, trong khi đó thị trường ngày càng thu hẹp do các chính sách hạn chế tiêu dùng xe cá nhân. Ngoài ra, thời gian hội nhập AFTA đã tới gần (đến 2014 thuế suất thuế nhập khẩu ôtô từ khu vực ASEAN sẽ giảm còn 50% và đến 2018 còn 0%). Nhiều DN ôtô cho rằng chi phí sản xuất ngày càng tăng, thị trường thu hẹp khiến sản xuất gặp khó khăn. Đó còn chưa kể các chính sách với ngành công nghiệp này hết sức mâu thuẫn và chung chung, dẫn đến không khuyến khích các DN nước ngoài đẩy mạnh đầu tư cũng như chuyển giao công nghệ.

Ngay như ngành ôtô đến giờ muốn phát triển phải xác định cho được dòng xe chiến lược, nhưng đã hơn 2 năm nay vẫn chưa xác định xong. Bộ Công Thương nghiêng về 2 mẫu xe là xe nhỏ 5 chỗ ngồi có dung tích xi lanh dưới 1.3L và xe 7 chỗ có dung tích xi lanh 1.5L, nhưng mới đây lại có ý kiến muốn chọn xe bán tải (pick up) giống như Thái Lan làm dòng xe chiến lược.

Ngành công nghiệp điện tử cũng tương tự, các DN vẫn chủ yếu nhập linh kiện về lắp ráp, chỉ sử dụng nhân công giá rẻ, ưu đãi về đất đai hạ tầng và thuế, không có sản phẩm riêng, định hướng phát triển đến nay vẫn chưa thấy.

Công nghiệp chế tạo máy nông nghiệp cũng vậy có rất ít các cơ sở sản xuất đúng nghĩa, chủ yếu nhập linh kiện từ Trung Quốc, Hàn Quốc... về lắp ráp, công nghiệp hỗ trợ nghèo nàn và giản đơn.

Theo các chuyên gia, để có thể xác định được các ngành mũi nhọn, cần phải dựa trên cơ sở phân tích thực trạng nền kinh tế quốc dân trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới. Đó phải là những ngành có thế mạnh chỉ riêng có của Việt Nam mà các nước khác không có.

Công nghiệp mũi nhọn chưa xác định được thì những vấn đề quan trọng hơn đó là đề ra các chính sách và thực hiện nó như thế nào để thành công, không biết đến bao giờ mới có được? Chìa khóa để có thể phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn thành công chính là ở việc xây dựng và thực thi các chính sách chứ không phải chỉ lựa chọn được ngành công nghiệp mũi nhọn là xong.
Tác giả: TRẦN THUỶ 
Các bài khác:

Nói chuyện với nhà Huế học Nguyễn Đắc Xuân tại nhà Phạm Duy đầu năm 2012

ông Nguyễn Đắc Xuân
[Marketing3k.vn] LTS: Trong thời gian hoạt động báo chí 3 tuần ở Việt Nam, sau khi tác nghiệp lễ hội tết Nhâm Thìn ở Hà Nội, Đà Nẵng, Hội An, Huế…vào tới Sài Gòn, đoàn báo chí hải ngoại dành nhiều thời gian để gặp gỡ các doanh nhân, văn nghệ sĩ ở thành phố. Vào ngày Chủ Nhật, 29 tháng 1, 2012, tức ngày mùng 7 tết, hai nhà báo Etcetera Nguyễn (Việt Weekly) và Vũ Hoàng Lân (Phố Bolsa TV) đã lấy hẹn và đến thăm nhạc sĩ Phạm Duy ở quận 11. Tại nhà Phạm Duy, đoàn hân hạnh được gặp nhà Huế học Nguyễn Đắc Xuân. Sau khi nói chuyện với Phạm Duy xong, ông Nguyễn Đắc Xuân dành cho các nhà báo một cuộc trò chuyện thân mật. Sau đây là nội dung của câu chuyện, được chia thành vài kỳ báo.
Việt Weekly (VW): Chào nhà Huế học Nguyễn Đắc Xuân.

Nguyễn Đắc Xuân (NĐX): Rất hân hạnh được gặp báo Việt Weekly, tờ báo tôi đã theo dõi rất nhiều. Mỗi lần vào thành phố Hồ Chí Minh, hạnh phúc lớn nhất của tôi là được đến thăm nhạc sĩ Phạm Duy, người có ảnh hưởng lớn với tư tưởng của tôi từ một người học sinh nông thôn lên thành phố học, trở thành người cầm bút, người sáng tác, người đấu tranh yêu nước. Một thời đấu tranh vì phong trào hòa bình, tôi cũng có bài thơ được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc năm 1964-65. Do đó, đối với Phạm Duy là người anh lớn, gặp được anh Phạm Duy là hạnh phúc của tôi mỗi lần vào thành phố Hồ Chí Minh.

VW: Trong tập sách có bài viết của nhà Huế học Nguyễn Đắc Xuân, “Nhạc sĩ Phạm Duy biết ái tình ở dòng sông Hương.” Ông chia sẻ đôi chút về bài viết này?

NĐX: Tôi lớn lên và bị ảnh hưởng lớn trong âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Duy là bài “Tình ca.” Tôi được nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ dạy cho tôi từ năm 1955 và bài đó ảnh hưởng suốt cuộc đời tôi cho đến bây giờ. “Bốn nghìn năm ròng rã buồn vui, khóc cười theo mệnh nước nổi trôi.” Trong bài nhạc đó, ông có viết biết ái tình ở dòng sông Hương. Tôi là người nghiên cứu Huế, gặp được nhạc sĩ Phạm Duy tôi đã hỏi ngay, ông đã biết ái tình ở dòng sông Hương như thế nào? Muốn có ái tình đó, ông đã nhận định về Huế như thế nào? Oâng đã nghĩ về cái đẹp của người Huế như thế nào? Đây là bài tôn vinh giá trị, văn hóa con người Huế là hiếm có. Cho nên, có nhiều lần tôi đã trích dẫn phát biểu, ý kiến của nhạc sĩ Phạm Duy trong những bài tôi viết về Huế, giá trị văn hóa Huế.

Nhạc sĩ Phạm Duy - Ảnh Internet

VW: Nghiên cứu về nhạc sĩ Phạm Duy, ông đánh giá nhạc sĩ Phạm Duy về con người âm nhạc hay một con người khác?

NĐX: Tôi có học âm nhạc và có theo dõi người bạn cùng thế hệ của tôi là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Tôi có nghiên cứu âm nhạc và nghiên cứu văn hóa. Tôi thấy ở đất nước ta từ xưa đến nay chưa có xuất hiện một nhân tài nào về phương diện âm nhạc như nhạc sĩ Phạm Duy. Khi phỏng vấn nhạc sĩ Phạm Duy, ông rất khiêm tốn. Đối với tôi, hơn 1,000 bài nhạc lời Phạm Duy, hơn 1,000 bài ông đã làm lời ca, cũng như những bài ông phổ thơ, đó là cây đại thụ. Tôi chắc rằng, dân tộc Việt Nam chắc còn nhiều thế kỷ nữa mới có được một con người nữa. Mozart rất lớn đối với thế giới, sau đó có ít người so sánh với mấy ông đó. Đối với tôi, về phương diện âm nhạc, Phạm Duy là một người như vậy. 

NS. Trịnh Công Sơn và Phạm Duy - Ảnh Internet

Sau Phạm Duy, đối với tôi Trịnh Công Sơn cũng là một con người lớn lao. Tôi cho rằng, sự nghiệp cả hai để lại cho dân tộc Việt Nam vô cùng lớn lao. Với thế hệ mình, bản thân không được hưởng những thứ đó, không được chiêm ngưỡng những thứ đó, không được thưởng thức những thứ đó, đó là một sự thiệt hại. Cho nên, tôi luôn luôn tận dụng thời gian của tôi nghe nhạc Phạm Duy, nghe nhạc Trịnh Công Sơn dù cho tôi không có hoạt động âm nhạc gì cả. 

VW: Ông thích bài nào trong “Ngàn lời ca” của nhạc sĩ Phạm Duy?

NĐX: Như hồi nãy tôi đã nói, bài ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc đời tôi là bài “Tình ca.” Những bài trong “Con đường cái quan” đi qua Huế. Tôi là người Huế, tôi nghiên cứu Huế, tôi thấy bài đó rất sâu sắc. Bài “Về miền Trung.” Nói chung, phần lớn nhạc Phạm Duy tôi đều mê, tôi đều thích. Có nhiều người nói rằng, ngoài nhạc sĩ Phạm Duy ra, ở tại Việt Nam không có ai có đủ tài liệu về Phạm Duy bằng Nguyễn Đắc Xuân. Tôi cố gắng thực hiện điều đó. Trong nhà tôi có một gia tài như vậy, ở Huế.


VW: Nhạc sĩ Phạm Duy cho rằng, với người nghệ sĩ sự chân thành là quan trọng nhất, nếu người nghệ sĩ không có sự chân thật và chân thành không nên là nghệ sĩ. Oâng nghĩ sao về nhận định đó?

NĐX: Tôi thấy có nhiều người tài không chân thành nhưng họ làm nhạc cũng được. Đối với tôi, nhạc sĩ Phạm Duy có những điều mà người khác không nói như những chuyện tình của Phạm Duy, hay những chuyện người ta không hay về Phạm Duy, nhưng nhiều lần tôi đã nghe chính thức ông kể ra hết. Cho nên, trong cuộc đời ông còn dám nói ra như vậy, huống thay trong âm nhạc ông phải thành thật. Mà không trung thực trong giờ phút ông sáng tác đó, chắc chắn rằng nhạc đó không hay.

VW: Ông kể chi tiết một vài sự kiện ông nghe không hay về nhạc sĩ Phạm Duy mà nhạc sĩ Phạm Duy cho là bình thường?

NĐX: Ông có làm một bài nhạc “Thiếu sinh quân.” Năm ông về đây, khoảng năm 2001, có những người rất yêu ông, có nhiều người thiếu sinh quân bây giờ là những vị tướng rất quí ông đã mời ông và hỏi ông, “Tại sao năm đó anh lại bỏ chúng tôi về thành? Ông đã làm bài thiếu sinh quân chúng tôi rất mê đã đi theo, tại sao ông lại bỏ về. Oâng có biết có bài thơ viết về ông không?” Mấy người đó đã đọc trật trẹo vì đâu có nhớ hết. Nhạc sĩ Phạm Duy mới nói rằng, để ông đọc, ông đã đọc thuộc lòng bài thơ Huy Phương làm về ông. Đó là một người hết sức chân thật, không có sợ.

NS. Phạm Duy và GS. Trần Văn Khê - Ảnh Internet

VW: Nhạc sĩ Phạm Duy có nói rằng, không những ông là người may mắn, ông còn là người khôn ngoan đi theo thời cuộc. Oâng có nghĩ rằng, sự khôn ngoan giúp cho người nghệ sĩ thể hiện con đường sáng tác hay không?

NĐX: Tôi cho rằng, Phạm Duy biết tài của ông ta, ông ta biết làm gì cho đất nước, cho nên, ông phải tính toán môi trường, thực hiện nhiệm vụ của ông. Trong một bài tôi viết phản bác ông Phạm Tuyên và ông Trọng Bằng, nếu Phạm Duy không về thành, Phạm Duy cũng sẽ không hơn gì ông Văn Cao. Nhưng ông Phạm Duy bị phê phán đã về thành, nhưng ông về thành ông mới làm được “Con đường cái quan,” “Mẹ Việt Nam,” và vô số bài khác. Ông đã tính toán là về thành ông sẽ bị thiệt hại những thứ này nhưng được một cái lớn hơn. 
Năm 1975, nếu ông ở lại, chưa chắc ông đã được. Oâng đã ra đi để nghỉ ngơi, suy nghĩ. Khi tôi qua Pháp năm 1996, ông đã tính chuyện về lại rồi. Oâng có tính toán hết, tính toán môi trường để thực hiện nhiệm vụ đối với đất nước là phục vụ đất nước bằng tài năng âm nhạc. Chỗ nào làm cho âm nhạc không phát triển được, ông tìm cách tránh. Tôi cho đó là một sự khôn ngoan, khôn ngoan cho nghệ thuật.

NS. Phạm Duy - Tranh: Đinh Cường, ảnh Internet

VW: Còn thức thời để tồn tại, sống để phát triển, ông nghĩ sao đối với nhạc sĩ Phạm Duy và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn?

NĐX: Anh Trịnh Công Sơn khác anh Phạm Duy. Anh ở trong một môi trường khác. Tôi rất thân với anh. Tôi có viết một cuốn sách dày “Trịnh Công Sơn có một thời như thế,” tôi viết về giai đoạn đó. 

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - Ảnh Internet

Lúc đầu anh Trịnh Công Sơn cũng như tôi. Trên báo Tuổi Trẻ vừa rồi tôi viết liên tiếp 10 số về sự đấu tranh đô thị của tôi. Chúng tôi là những người lớn lên, yêu nước, muốn thống nhất đất nước. Khi đất nước thống nhất rồi, anh Trịnh Công Sơn có trách nhiệm phát triển đất nước mà anh đã góp phần thống nhất. Dĩ nhiên, cuộc đời người nghệ sĩ luôn luôn đi trước thời đại. Cũng như bản thân tôi không bao giờ thỏa mãn với cái hiện có của mình mà luôn luôn nghĩ tới. Và khi chưa nghĩ tới mình làm được cái gì đây mình rất vui, cái mình nghĩ tới mà chưa tới được mình buồn. Anh Trịnh Công Sơn đã nói thẳng với tôi, có một trường hợp nào đó phải ra đi ắt anh lại vượt biên trở về.

VW: Bài “Tiến thoái lưỡng nan” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết, hình như cuối đời ông có điều gì trăn trở gởi gắm trong tinh thần của bài nhạc. Ông nhận thấy thế nào?

NĐX: Theo tôi, không phải chỉ anh Sơn mà nhiều người. Có nhiều người nhầm tưởng Việt Nam trước sau cứ như vậy nhưng không phải. Việt Nam năm 56 khác, 70 khác, 75 khác, trước đổi mới khác, trước hội nhập khác, tùy theo hoàn cảnh. Cho nên, anh Trịnh Công Sơn thấy lúc đó vẫn còn chưa, nhưng nếu bây giờ anh lại khác. Cho nên, người nghệ sĩ như anh Sơn rất trung thực. Anh nói thẳng tâm trạng của anh ra. Không phải ai cũng bằng lòng hết, không bao giờ. Con người nhất là nghệ sĩ, khi bằng lòng nói là bằng lòng, vui, khi không bằng lòng nói thẳng là không bằng lòng. Như vậy, xã hội mới tiến được. Theo tôi, người nghệ sĩ là người đi trước thời đại.

NS. TCS - Hoạ sĩ Đinh Cường - Trịnh Cung và NS. Văn Cao

VW: Trong năm 2009, một bài viết của họa sĩ Trịnh Cung về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã gây dư luận lớn. Ông có nhận xét gì về ý kiến của họa sĩ Trịnh Cung cho rằng, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã có âm mưu chính trị?

NĐX: Tôi đã viết một bài phản biện rất nặng “Thư gửi Trịnh Cung,” nói thẳng tất cả. Từ khi đó anh Trịnh Cung cũng im luôn. Trịnh Cung là bạn thân của tôi từ năm hồi 59, 60, lúc anh còn dùng tên thật là Nguyễn Văn Liễu, làm thơ với bút hiệu Thương Nguyệt, sau năm 1975 cũng thân thiết như vậy. Tôi chứng minh, thứ nhất Trịnh Cung viết không đúng sự thật. Thứ hai là có ý đồ không phải nghệ thuật, trong đó có động cơ cá nhân. Trịnh Cung tưởng rằng “đạp” Trịnh Công Sơn xuống để cho mình cao hơn nhưng không ngờ anh “đạp” mà uy tín Trịnh Công Sơn không xuống, mà từ đó kỷ niệm 8 năm Trịnh Công Sơn mất cho đến bây giờ đã gần 3 năm rồi, Trịnh Cung bặt tăm luôn.

NS. Trịnh Công Sơn - Tranh: Bùi Giáng, Ảnh: Internet

VW: Có phải do tình cảm sâu sắc giữa ông với Trịnh Công Sơn cho nên ông có ý kiến phản biện ông Trịnh Cung?

NĐX: Không. Hai người đó đều là bạn của tôi. Trong suy nghĩ, Trịnh Cung viết bài đó tưởng rằng tôi ủng hộ. Tôi là nhà văn hóa, tôi làm việc văn hóa, cho nên tôi phải bảo vệ sự thật, bảo vệ con người, cũng như tôi đã bảo vệ nhạc sĩ Phạm Duy khi ông Phạm Tuyên, ông Trọng Bằng và ông Hồng Đăng viết về Phạm Duy không đúng. Cũng như bài viết “Thư gửi Trịnh Cung,” tôi bảo vệ sự thật về Trịnh Công Sơn. Tôi phản biện với tài liệu và nhân chứng chứng minh chứ không phải là ý kiến riêng của tôi.

NS. Trịnh Công Sơn, Ảnh: Internet


VW: Những người nghệ sĩ ở đỉnh cao thường được huyền thoại, thần thánh hóa nhưng họ cũng có những góc khuất, đời sống khiếm khuyết. Ông đánh giá thế nào về người nghệ sĩ và thiên tài của họ?

NĐX: Theo tôi, đã là con người, không ai không có khuyết điểm, không ai không có nhược điểm, tôi chưa thấy một người nào hoàn hảo cả. Với tư cách là một nhà nghiên cứu văn hóa, xuất thân là một người làm thơ, tôi làm được một bài thơ hay, một bài viết hay rất khó, rất hiếm. Cho nên, ai sáng tác được một cái gì có giá trị, tôi rất quí, rất trọng. Còn những khuyết điểm, những nhược điểm của các tác giả trong đời sống cá nhân của họ, ngày mai đây người ta sẽ quên đi. Như ông Trần Hưng Đạo, mình thờ ông, nhưng ông ta loạn luân, lấy cô ruột của mình. Bây giờ ai nhớ? Chỉ nhớ ông Trần Hưng Đạo là một anh hùng dân tộc và thờ ông thôi. Tất cả những nhược điểm của người tài, thời gian sẽ xóa nhòa. Nhưng cái người ta để lại cho đất nước, cho văn hóa dân tộc là vô cùng quý giá mình phải giữ lấy. Không phải vì những nhược điểm đó mà mình đánh sụt giá những thành tựu người ta để lại cho dân tộc. Với tư cách là người nghiên cứu văn hóa, tôi vô cùng quí những thành tựu văn hóa của dân tộc mình. Tôi quan niệm rằng, tôi thiếu tiền, tôi đi vay tiền, tôi đi xin, bạn bè nước ngoài có thể cho mượn, cho không. Nhưng văn hóa của dân tộc Việt Nam, của người Việt Nam, không mượn, không xin ai được cả. Cho nên, công việc bảo vệ văn hóa vô cùng quan trọng. 

Như nhiều lần tôi đã nói, thẳng thắn rằng, thế hệ văn nghệ sĩ của tôi trong miền Nam trước năm 1975 không được hân hạnh tham gia kháng chiến giải phóng dân tộc thống nhất đất nước nhưng họ đã lợi dụng hoàn cảnh được người Mỹ viện trợ tạo được nhiều thành tựu về văn hóa nói chung, về âm nhạc, nghệ thuật, văn học, giáo dục v.v. nói riêng cho dân tộc. Cho nên văn nghệ sĩ hai miền Nam Bắc không nên nói ai đã hơn ai. Đó là quan niệm của tôi. Tất cả chuyện chánh trị, chuyện đời tư rồi sẽ qua, nếu người đó để lại những gì có giá trị, đó là vĩnh cửu. Tôi quí cái đó, tôi trân trọng cái đó. Trách nhiệm của người làm văn hóa, tôi tôn vinh cái đó. Mấy cái kia tôi biết chứ, nhưng tôi nghĩ rằng, nó sẽ đi qua.

VW: Ông sống với Huế. Huế đã đi qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau. Họa sĩ Trịnh Cung có nhắc đến sự kiện ông Ngô Kha, sự kiện đó như thế nào?

NĐX: Anh Trịnh Cung có nói rằng, anh Ngô Kha rủ anh Trịnh Cung lên núi. Mà rồi anh Ngô Kha cũng không lên núi, anh Ngô Kha về Huế. Tôi đã chứng minh rằng Trịnh Cung viết không đúng. 

Ngô Kha có phải là Việt cộng hay là không? Tôi có thể khẳng định rằng, lúc đó đất nước chia hai, sông Bến Hải chỉ có hai bờ, cho nên, ở bên này hoặc ở bên kia. Ở bên kia với Mặt trận Giải Phóng miền Nam đã có một lý tưởng rõ ràng là giải phóng miền Nam thống nhất đát nước. Ở trong Nam này, anh Ngô Kha cũng như nhiều trí thức khác đã học thuộc sử “đất nước bị ngoại bang cai trị là phải chống.” Dù muốn dù không, dưới mắt những người không có khát vọng thống nhất đất nước xem anh Ngô Kha cũng như những anh em trong Phong trào đô thị là “Việt Cộng,” còn chuyện nói anh Ngô Kha có ý thoát ly ra vùng Giải phóng tôi có thể khẳng định là sai hoàn toàn. Tôi xin nói thêm một chút, ở Việt Nam cũng như các dân tộc khác trên thế giới, bao giờ còn một mảnh đất của quê hương còn bị ngoại bang nắm giữ, dân tộc đó còn đấu tranh để thống nhất. Nếu 1975 chưa thống nhất, 76, 80, 90 hay đến năm 2000 Việt Nam cũng phải thống nhất. Nếu chưa, có khác gì Nam Bắc Hàn, Trung Hoa lục địa với Đài Loan ngày nay. Nếu cam chịu chia hai đất nước, làm gì có khát vọng đòi lại Hoàng Sa của chúng ta ngày nay. Trịnh Cung không cùng một lý tưởng với Ngô Kha nên đã xuyên tạc sự thật về Ngô Kha.

VW: Ông Liên Thành ở hải ngoại có viết về sự kiện cái chết ông Ngô Kha. Ông có thể nói thêm về sự kiện đó?

NĐX: Về sự kiện anh Liên Thành, tôi là người nghiên cứu về chuyện này. Những năm 1963 đến năm 1966, tôi được ông Âu Đức Tài mời dạy giờ (Văn, Sử) ở trường Bán Công Huế, lúc đó thầy Tráng Cử, thân sinh của Liên Thành, là giám thị ở trường Bán Công. Tôi rất thân với ông. Sau nầy nghiên cứu về Kỳ ngoại hầu Cường Để, nhiều người trong gia đình của thầy Tráng Cử là bạn thân của tôi. Người em của Liên Thành là Liên Hương đang ở đây, mới gặp tôi tuần trước và thường điện thoại cho nhau.

Từ năm 1963 đến 1966, tôi tham gia tranh đấu ở Huế, Liên Thành còn nhỏ rồi đi lính, khi ra trường Liên Thành làm lính Địa phương quân. Tôi hoàn toàn không biết anh sĩ quan địa phương quân Liên Thành. Những năm tranh đấu, tôi thuộc thành phần chủ chốt của Sinh viên Huế nên thường gặp gỡ quen thân với các bộ trưởng, tướng tá (hiện nay nhiều người còn sống ở Hoa Kỳ), với một anh sĩ quan địa phương quân hoạt động ở ngoại ô, tôi không biết là chuyện tất nhiên. 

Đến mùa hè năm 1966, cuộc đấu tranh ở Huế bị đàn áp dữ dội, công an cảnh sát ở Huế theo phe tranh đấu, ông Nguyễn Ngọc Loan ra Huế tổ chức lại lực lượng công an, Liên Thành được chuyển từ sĩ quan Địa phương quân qua ngành cảnh sát công an Thừa Thiên Huế từ đó. Khi Liên Thanh làm công an, tôi đã ra vùng giải phóng rồi. Tôi không biết Liên Thành, và Liên Thành cũng hoàn toàn không biết gì về tôi. Liên Thành viết về tôi trong quyển “Biến Động Miền Trung” hoàn toàn sai. Trong bài viết “Vài điều với Liên Thành,” tôi đã chứng minh điều đó và tôi viết rõ Liên Thành bắt Ngô Kha như thế nào và đã bức tử, giết Ngô Kha như thế nào, và giấu ở đâu. Vừa rồi, chúng tôi đã nhờ một nhà ngoại cảm nổi tiếng (chị Hằng) đi tìm mộ của anh Ngô Kha mà tìm chưa được. Những người công an cùng với Liên Thành đã cho chúng tôi biết thông tin, chúng tôi viết lại. Cho đến giờ này, Liên Thành không bao giờ dám trả lời là anh đã bắt và giết Ngô Kha như thế nào. 
Quyển Biến Động Miền Trung hoàn toàn sai. Có nhiều người hỏi tôi là, “tại sao hoàn toàn sai mà ông không đính chính?” Mắc gì mà tôi phải đính chính. Quyển sách đó ở bên Mỹ, nó không có ảnh hưởng gì đối với chúng tôi cả, đính chính để làm gì? Muốn đính chính phải mất nhiều thì giờ, mắc gì tôi phải đi làm việc đó. Còn tôi viết cho Liên Thành, tôi sửa cho Liên Thành, anh ta lại viết thêm vô, đem đi tố Cộng, đi làm tiền những người vốn đang hận thù Cộng sản. Liên Thành đã sử dụng những thông tin về những hoạt động đấu tranh của tuổi trẻ Huế trong bài tôi trả lời Dương Minh Long trước đây để xuyên tạc đưa vào “Biến Động Miền Trung.” Bây giờ nghe nói Liên Thành đang vận động tiền để đưa Cộng sản VN ra trước tòa án quốc tế. Cho đến nay, Liên Thành vẫn chưa hiểu gì về những người mà Liên Thành nói là cộng sản cả. Liên Thành vu cho Hoàng Phủ Ngọc Tường đã giết chóc bao nhiêu người, rồi ngồi chủ tọa tòa án nầy nọ, phạm bao nhiêu tội ác ở Huế trong Tết Mậu thân. Sự thực là, năm 1968 ông Hoàng Phủ Ngọc Tường không ra khỏi cửa rừng, không có mặt về ở Huế một phút một giây nào cả. Ngay cả bà Nhã Ca cũng đã viết rất rõ là chỉ có tôi và Hoàng Phủ Ngọc Phan về. Tôi và Phan về và cũng chỉ công tác trong thành Nội (từ cửa Đông Ba đến cửa Thượng Tứ) chứ đâu có lên Phú Cam, phú quít nào đâu. Ở trong thành Nội, với tư cách là người sinh viên, đi vận động thanh niên tham gia cách mạng, giúp dân đào hầm trú ẩn, khi chết nhiều lo đi chôn tử sĩ dọc đường Nguyễn Thành (nay là đường Sáu Tám) chứ sức mấy mà làm đồ tể, giết hàng 6,000 người, 7,000 người. Trong chiến tranh thế giới đã có người nào làm được như vậy? Nhưng tôi không trả lời, tôi không nói đến.

VW: Về dư luận ông Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng chịu trách nhiệm về cuộc thảm sát ở Huế vào tết Mậu Thân, ông cũng phủ nhận?

NĐX: Theo tôi, chúng tôi là những người có chân trong Mặt Trận. Vinh quang của đảng Cộng sản và của Mặt Trận Giải Phóng, chúng tôi được hưởng. Thì những việc của đảng Cộng sản nói chung và của tết Mậu Thân nói riêng mà có sai lầm, không đúng, tôi cũng chịu trách nhiệm một phần vì tôi ở trong Mặt Trận đó. Nhưng nói rằng tôi là người gây ra sự việc đó là không bao giờ có chuyện đó. Hay dở gì cũng là đảng Cộng sản. Chúng tôi ở trong Mặt Trận Giải Phóng. Cho nên sau này tôi đã giúp cho nhiều người, họ hỏi tại sao tôi lại giúp họ? Con của họ đi học, tôi bảo lãnh… Tôi chỉ xin uống miếng nước thôi. Vì dù tôi không có làm một điều gì sai trái hồi tết Mậu Thân ngoài chuyện giúp dân, nhưng tôi ở trong Mặt Trận đó, tôi có phần trách nhiệm. Bây giờ là cơ hội tốt nhất để tôi làm một điều gì đó. Tất cả tôi đều viết trong hồi ký. Tháng 3 tôi sẽ phát hành hồi ký, tôi viết thẳng thắn hết.

VW: Ông đã có cơ hội đến Hoa kỳ và gặp những người bạn cùng thời với ông?

NĐX: Tôi đã đến hai, ba lần. Tôi đã gặp biết bao nhiêu bạn như Hồ Thành Đức, bác sĩ Bùi Minh Đức. Hiện giờ bác sĩ Bùi Minh Đức đang ở đây, là bạn rất thân với tôi. 

VW: Ông có đến gặp bà Nhã Ca hay không?

NĐX: Tôi đến mà không gặp bà ta. Mục đích tôi đến để hỏi tại sao bà ta viết như rứa, bà ta đã nói là viết sai sẽ sửa mà tại sao lại không sửa, tại sao bà ta lại tiếp tục viết như vậy. 

VW: Ông nghĩ sao về giai đoạn giới trí thức ở Huế có khuynh hướng ủng hộ Mặt Trận Giải Phóng miền Nam, lý do vì sao?

NĐX: Như đã nói, đó là khát vọng thống nhất đất nước. Mặt Trận Giải Phóng làm công việc đó, chúng tôi đứng về phía họ, chứ không thể đứng về phía Hoa kỳ, không thể đứng về phía miền Nam. Phật giáo cũng khát vọng thống nhất đất nước chứ không phải là cộng sản. Không phải khát vọng thống nhất đất nước là cộng sản. Không phải là như vậy. Bên đó họ nhập hai thứ vào như vậy là sai.

VW: Ông cho biết về những dự án, tâm tư nguyện vọng của ông đối với Huế?

NĐX: Từ sau 1975 đến nay, tôi là người đầu tiên nghiên cứu lịch sử văn hóa Huế và vận dụng đưa vào du lịch. Sau này cũng có nhiều người đi theo con đường đó. 

Hiện nay, tôi làm một việc tôi nghĩ rằng có ý nghĩa nhất trong cuộc đời tôi. Ở Việt Nam hiện nay có nhiều tỉnh muốn vươn lên trở thành thành phố, thành phố Huế đã thương hiệu bao nhiêu năm nay. Từ thời Pháp thuộc đã là thành phố Huế, cố đô Huế, trung tâm văn hóa Huế, di sản văn hóa Huế. Tỉnh Thừa Thiên Huế hiện giờ đang phấn đấu để được trung ương công nhận là thành phố trực thuộc trung ương. Trước đây thành phố Huế nhỏ chỉ thuộc về tỉnh, trực thuộc tỉnh, chỉ có mấy quận. 

Tôi thấy được Huế trở thành phố sẽ giống như Cần Thơ, Đà Nẵng, Sàigòn, Hải Phòng, Hà Nội. Những nơi đã trở thành thành phố có những cái mà Huế không có. Những nơi đó bây giờ nợ nần tùm lum do vay tiền nhà nước xây lên bao nhiêu mà chưa biết hậu quả ra làm sao. Nếu Huế đi theo con đường đó sẽ đi theo vết xe đổ. 

Tôi là người văn hóa, bao nhiêu năm nay tôi có những ước vọng. Ông Thích Nhất Hạnh nói với tôi rằng, về phương diện văn hóa Việt Nam chưa là gì cả đối với thế giới. Điều đó đã ám ảnh tôi. Ông Nhất Hạnh đi hoạt động trên thế giới cũng là văn hóa Việt Nam, văn hóa Huế đưa ra thế giới qua hình ảnh Phật giáo Làng Mai. Tôi đưa ra ý tưởng Huế là thành phố nhân văn. Ơû Việt Nam không nơi nào có thể có một thành phố nhân văn. Tôi nghiên cứu du lịch và thấy rằng, Huế có sông Hương núi Ngự, cảnh quan thiên nhiên còn nguyên vẹn. Cố đô đã được UNESCO công nhận. Cả Đông Nam Á đâu có nơi nào có một cố đô như vậy. Huế có mấy trăm ngôi chùa trong đó có mấy chục ngôi chùa cổ. Như ông Nhất Hạnh cũng là từ một chi nhánh của Phật giáo Huế. Một trường đại học từ xưa là Quốc tử giám có bao nhiêu ông tiến sĩ có tên trong lịch sử Việt Nam. Bệnh viện Huế cũng là bệnh viện đầu tiên của Việt Nam do vua Thành Thái lập ra năm 1894. Huế có văn hóa, y tế, giáo dục, tâm linh. Cảnh quan của Huế có sông dài, biển rộng, núi cao, đồi thấp là một thành phố nhân văn. Điều quan trọng của thành phố nhân văn không phải là xây dựng to lớn mà phát huy con người truyền thống, văn hóa. 

Trong năm nay, với bất cứ giá nào tôi cũng sẽ đi thuyết trình, viết sách, nói lên ý tưởng đó.

VW: Hiện nay chính quyền cũng đã tổ chức Festival Huế mỗi hai năm. Dự án thành phố nhân văn Huế sẽ được tổ chức như thế nào?

NĐX: Festival Huế cũng nằm trong thành phố nhân văn. Hiện nay, cái sai của nó mà tôi đã góp ý nhiều lần là dùng thành phố Huế như là một sân khấu để hội diễn, mời cả nước tới dự. Còn người Huế, văn hóa Huế chỉ giữ một phần rất nhỏ. Người Huế là khán giả chứ không phải là diễn viên. Tôi phấn đấu để người Huế được là diễn viên của tất cả Festival Huế. Các festival trên thế giới đâu có làm hội diễn như vậy. Ở Huế có nhã nhạc, phải mời nền nhã nhạc trên thế giới tới trình bày mới đúng. Chứ còn trình diễn đủ thứ âm nhạc, âm nhạc hiện đại trình diễn trong Festival Huế không ai coi cả, mà rất là tốn kém. 

Thành phố Huế là thành phố ẩm thực. Mời ẩm thực ngon trên thế giới đến nấu ăn, trình bày các món ăn, học hỏi lẫn nhau mới ra Festival Huế. Chứ còn đến dọn cơm tây không có truyền thống nó không có hợp. 

VW: Phản ứng của phía chính quyền như thế nào?

NĐX: Tôi không có sáng tác ra để nói mà tôi có nghiên cứu khi tôi nói. Tôi suy nghĩ, tham khảo và kinh nghiệm. Tôi trình bày cặn kẽ, khoa học để họ thấy sự đóng góp, sự lợi hại, họ chấp nhận. Tôi đã làm nhiều việc lắm. 

VW: Ông sẽ giới thiệu đặc tính của con người Huế trong thành phố nhân văn như thế nào?

NĐX: Tôi nghiên cứu và thấy rằng, giới quí tộc Huế đã tạo ra văn hóa Huế, chứ không phải toàn bộ dân Huế tạo ra. Những điều đó đã được định hình từ cách uống trà, cầm hoa, làm vườn, nấu ăn… Tôi được gọi là nhà Huế học không phải do nghiên cứu nhiều về Huế mà do tìm ra những nguyên tắc phát triển ra văn hóa Huế. Văn hóa Huế là văn hóa đại diện phát triển trong vùng văn hóa lâu đời của Chiêm Thành, có những yếu tố trong sáng mạnh mẽ, sâu lắng da diết của phương Nam. 

VW: Ông so sánh văn hóa Huế với văn hóa Hà Nội. Hà Nội có thể là thành phố nhân văn không?

NĐX: Hà Nội có nhân văn của đồng bằng sông Hồng. Sàigòn có nhân văn của đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng nó không tiêu biểu cho Việt Nam. Có nhiều người hỏi tôi tại sao trong Bộ Ngoại giao có nhiều người Huế mà họ làm việc rất tốt. Tôi nói rằng, ngoại giao là cương nhu, mà người Huế có đủ cương nhu, vừa Bắc vừa Nam. Nghe ca Huế không có sầu thảm, không có bật đèn đỏ như Nam bộ, không có cao vút và vui vẻ sang trọng như quan họ Bắc Ninh. 

VW: Ông có kết luận về người Huế?

NĐX: Đất nước Việt Nam vào thế kỷ 19 mới hình thành văn hóa Việt Nam. Triều Nguyễn giàu có hơn so với những triều đại trước. Do đó, giới quí tộc và con người Huế đã được hưởng và có được một nền văn hóa. Tôi kêu gọi người Huế trong nước, trong tỉnh, ngoài tỉnh và trên thế giới hãy giữ lại những nét đẹp của Huế để đóng góp xây dựng cho Huế và cho Việt Nam một bản sắc văn hóa thể hiện tính Đông Dương.

Chiến tranh đã qua gần 40 năm. Tôi làm văn hóa không làm chính phủ, tôi xem văn hóa là quan trọng, cho nên tôi kêu gọi người Việt Nam xây dựng cho Việt Nam một văn hóa. Như ông Nhất Hạnh đi khắp nơi trên thế giới cũng làm văn hóa Việt Nam. (Hết)

Bài: Mimi Thủy Tiên lược ghi 
Các bài khác: