Thứ Ba, 16 tháng 8, 2011

Đại học ưu tú ở Mỹ và khả năng áp dụng cho Việt Nam




TS David Pickus. Ảnh: Lê Quang Vinh
[Marketing4u.vn] Trong một thế giới toàn cầu hóa, các điều kiện và vấn đề xã hội được cảm nhận trước tiên ở Mỹ sẽ nhanh chóng lan ra các nước khác, trong đó có Việt Nam. Thành công và thất bại của Mỹ khi đối phó với khủng hoảng trong hệ thống giáo dục đại học có thể là bài học tham khảo cho một quốc gia mới nổi ở Đông Nam Á về những thách thức trước mắt, và những bước đi cần thiết trong việc giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh này, tôi muốn bàn tới một trong những cải tiến đáng kể của hệ thống giáo dục Mỹ trong thập kỉ qua. Đó là ý tưởng về “đại học ưu tú”.

Có thể không như suy nghĩ thường thấy ở Việt Nam, đại học Mỹ phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng. Đầu tiên là sự tăng vọt trong chi phí cho giáo dục bậc cao. Nếu các bậc phụ huynh định trả toàn phần học phí cho một đại học tinh hoa như Harvard, họ có thể sẽ phải chi đến hơn 200.000 USD cho một tấm bằng đạt được sau 4 năm. Thêm vào đó, hệ thống giáo dục Mỹ yêu cầu sinh viên phải có bằng đại cương trước khi muốn có một tấm bằng chuyên ngành như luật hay dược. Những học vị này thậm chí còn ngốn nhiều tiền của hơn. Cần phải lưu ý rằng, chỉ phần nhỏ các gia đình Mỹ trả toàn bộ chi phí như nói trên. Phần lớn các gia đình nhận được “gói trợ giúp”, thực chất là việc giảm học phí căn cứ theo từng trường hợp. Tuy nhiên, thực tế là đa phần người Mỹ vẫn gặp khá nhiều khó khăn trong việc chi trả cho giáo dục đại học. Thanh niên Mỹ trang trải cho việc học của họ bằng những khoản vay lớn mà phải mất nhiều năm mới có thể trả hết. Họ cũng làm thêm những công việc bán thời gian, trong khi vẫn học tại trường trọn ngày. Xét tới tất cả những điều này, không ngạc nhiên khi ngày càng nhiều người Mỹ đang đặt câu hỏi về giá trị của giáo dục đại học, đặc biệt là của học vị “cử nhân” hay tấm bằng bốn năm.

Độc giả Việt Nam có thể không nhận thấy sự liên quan đặc biệt nào với tình trạng nan giải nêu trên, nhưng điều này được viết ra không phải để khơi gợi sự cảm thông, mà để cho thấy những xu hướng toàn cầu, đặc biệt những xu hướng có khả năng ảnh hưởng sớm tới Việt Nam. Trong một thế giới toàn cầu hóa, các điều kiện và vấn đề xã hội được cảm nhận trước tiên ở Mỹ sẽ nhanh chóng lan ra các nước khác, trong đó có Việt Nam. Thành công và thất bại của Mỹ khi đối phó với khủng hoảng trong hệ thống giáo dục đại học có thể là bài học tham khảo cho một quốc gia mới nổi ở Đông Nam Á về những thách thức trước mắt, và những bước đi cần thiết trong việc giải quyết vấn đề.

Trong bối cảnh này, tôi muốn bàn tới một trong những cải tiến đáng kể của hệ thống giáo dục Mỹ trong thập kỉ qua. Đó là ý tưởng về “đại học ưu tú”**. Một “đại học ưu tú” là một bộ phận đặc biệt nằm trong một trường đại học lớn hơn. Nó được thiết kế không phải chuyên biệt cho một lĩnh vực nghiên cứu, mà để sinh viên từ tất cả các ngành với vô số những hoài bão nghề nghiệp khác nhau có thể nhận được một sự giáo dục chuyên sâu hơn – và hi vọng, hiệu quả hơn, mà không phải trả chi phí cao hơn quá nhiều.Những đại học ưu tú này, trên lý thuyết, được thiết kế để làm gì? Những gì chúng đã đạt được trong thực tế? Bài học nào rút ra cho tương lai? Tuy không thể quả quyết có kiến thức toàn diện về chủ đề này, nhưng tôi có thể nói từ những kinh nghiệm trực tiếp của mình. Trong 11 năm qua, tôi là cán bộ giảng dạy của một trong những trường đại học ưu tú lớn nhất ở Mỹ, The Barrett Honors College thuộc Đại học Bang Arizona. Hàng năm “Barrett”, như thường gọi, cấp bằng tốt nghiệp cho vài trăm sinh viên, tất cả họ ngoài việc tham gia những khóa bắt buộc, còn học thêm một chương trình chuyên sâu được gọi là “ưu tú”. Vậy chương trình này gồm những gì, và bài học nào có thể áp dụng cho Việt Nam?




Khuôn viên trường Barrett. Ảnh: AUS

Đầu tiên, cần phải biết được những yêu cầu cần thiết để tốt nghiệp Barrett. Những sinh viên ưu tú về cơ bản phải: 

Viết một luận văn học thuật dài ít nhất 30 trang về một chủ đề tự chọn, được hướng dẫn bởi giáo sư trong ngành và nộp cho ít nhất ba giáo sư khác. Sinh viên ưu tú phải bảo vệ luận văn này công khai trước hội đồng thẩm định, giống như một “phiên bản mini” mà những tiến sĩ được yêu cầu làm để bảo vệ luận án của họ.

Trước khi làm luận văn, những sinh viên ưu tú cần học những khóa đặc biệt thuộc ngành học của mình. Đây là những lớp đặc biệt chỉ mở cho sinh viên ưu tú, hoặc dưới dạng một lớp học thông thường được thu xếp chỉ dành cho sinh viên ưu tú tham dự. Đặc điểm chung của chúng là a) tương tác trực tiếp giữa sinh viên với người hướng dẫn và b)những bài tập với yêu cầu khắt khe hơn và ý kiến phản hồi chi tiết hơn từ giáo sư.

Thêm vào đó, Barret còn yêu cầu sinh viên ưu tú học hàng loạt những khóa được thiết kế riêng cho họ. Đây là những cuộc hội thảo chuyên đề đa ngành (không quá 20 sinh viên, và những sinh viên này được yêu cầu thảo luận ý kiến công khai). Chủ đề xoay quanh những “Trước tác”, theo như cách người Mỹ thường gọi. Trong hai học kì đầu tiên tại Barrett, tất cả sinh viên ưu tú phải tham gia một cuộc hội thảo gồm hai phần, thảo luận về những tác gia và tác phẩm vĩ đại không chỉ của phương Tây mà còn của nền văn minh nhân loại, bao gồm Thánh Kinh, Khổng Tử, triết học Hy Lạp và Ấn Độ, Shakespeare, Tolstoy, Marx… Barrett có một đội ngũ cán bộ gồm mười lăm giảng viên để hướng dẫn khóa học đặc biệt này, trong đó có tôi.

Hiện nay, Đại học ưu tú trực thuộc Đại học Bang Arizona rất thành công. Với hơn 800 sinh viên được nhận hàng năm, tổng số sinh viên ưu tú tại trường lên tới 3200 trong hơn 50.000 sinh viên đang theo học. 60% trong tổng số 800 này hoàn tất những điều kiện để được cấp bằng “ưu tú”. Đây là tỉ lệ tốt nghiệp rất cao chiếu theo chuẩn Mỹ, bởi thông thường ở các trường số tốt nghiệp chiếm chưa đến 30% so với tổng đầu vào.

Đặc điểm kinh tế và nhân khẩu đóng vai trò quan trọng trong sự vượt trội của Barret. Đa số những sinh viên ưu tú đến từ một thành phần đặc biệt trong xã hội Hoa Kỳ: tầng lớp trung lưu. Bố mẹ họ đã xoay xở để con cái mình có được học vấn tốt từ những cấp tiểu học và trung học. Xét đến những vấn nạn của xã hội Mỹ và yếu kém trong hệ thống giáo dục cơ sở, đây hoàn toàn không phải điều dễ dàng. Thậm chí con cái của những gia đình giàu có và thành công vẫn có thể gặp kết cục nghiện hút hoặc gia nhập nhóm bạn lôi kéo họ khỏi việc học hành. Còn những bậc phụ huynh này, may mắn có được những đứa con tài năng, đã tìm ra phương cách dạy chúng những kĩ năng và kỉ luật để thành công trong môi trường đại học.

Những sinh viên này rất cần các kĩ năng và thói quen tốt để thành công, bởi lẽ rất nhiều sinh viên Mỹ không thực sự hưởng lợi từ quãng thời gian đi học. Một trong những điều đáng ngại nhất mà sinh viên Mỹ phải đối mặt là không tận dụng được những trải nghiệm đại học. Nhiều sách vở và bài báo đã chỉ ra những khiếm khuyết của hệ thống hiện nay. Một sinh viên dễ dàng trải qua bốn năm đại học mà không tham dự bất kì một khóa học có tính thử thách nào, hoặc chẳng cần dành nhiều thời gian cho việc học hành. Các bài báo cũng cho biết phần lớn thời gian các sinh viên không được dạy bởi một giáo sư đủ kinh nghiệm và hoàn toàn dấn thân cho việc giảng dạy. Thay vào đó, giảng viên thường là những sinh viên cao học mà kiến thức và kĩ năng dạy học rất khác nhau.

Mục đích chính của các đại học ưu tú ở Mỹ rất rõ ràng. Những sinh viên tài năng và tích cực có điều kiện tập trung với nhau, và với những người thầy thúc đẩy họ làm việc với chất lượng tốt hơn. Điểm này cho phép họ có thể tận dụng tối đa quãng thời gian ở trường của mình. Ở Đại học ưu tú Barrett, các sinh viên phải trả thêm một khoản phí không quá lớn cho việc này. Họ đóng thêm 500 USD một kì so với mức học phí thông thường, và trợ giúp tài chính thì luôn sẵn có cho những ai không đủ khả năng.

Để được nhận vào học tại Đại học ưu tú Barrett là một quy trình tuyển sinh riêng. Những sinh viên đã đủ điều kiện nhập học tại Đại học Bang Arizona sẽ phải nộp một bộ hồ sơ khác tới Barrett. Bộ hồ sơ này trước tiên gồm bảng điểm trung học, kết quả của những bài kiểm tra tương đương với kì thi cấp quốc gia ở Mỹ (“SAT,”…). Vì những kết quả các kỳ thi này được chấp nhận ở hầu hết các trường đại học, họ không cần phải tham dự thêm kì thi nào nữa. Tuy vậy, ít có khả năng là những sinh viên có điểm số không thuộc nhóm top 25% lại được nhận. Thứ hai, những thí sinh cần nộp ít nhất hai lá thư từ giáo viên trung học chứng nhận tiềm năng học thuật của họ. Những thư đề cử như vậy được yêu cầu ở hầu hết mọi trường đại học, do vậy, đây cũng không phải công đoạn phải làm thêm đối với các thí sinh khi nộp đơn tới Barrett. Tuy nhiên, những lá thư này được kì vọng đi sâu vào chi tiết và những trường hợp không đưa ra được lí do cụ thể tại sao sinh viên có khả năng thành công sẽ không được người giám tuyển coi trọng nhiều. Cuối cùng, cũng là khâu thực sự đòi hỏi sự đầu tư tăng thêm, đó là tất cả ứng viên cần phải viết một bài luận ứng tuyển nêu rõ mối quan tâm và sở trường của họ, đồng thời làm rõ mục tiêu học tập của mình tại trường đại học

Hơi khác biệt so với thông lệ ở Mỹ, bộ hồ sơ ứng tuyển tại Barrett không chỉ được duyệt bởi cán bộ phụ trách tuyển sinh, mà còn bởi các cán bộ giảng dạy, tất cả những ai muốn đánh giá liệu sinh viên có khả năng tỏa sáng tại đại học ưu tú hay không. Nói chung, quá trình ứng tuyển là rất khó khăn. Nếu tôi có nộp đơn khi còn học trung học, không chắc tôi đã được nhận. Tôi biết điều này bởi tôi là một trong những giáo sư thành viên thẩm định hồ sơ.


Tới đây, độc giả Việt Nam có thể băn khoăn “những chuyện này nói lên đôi điều về giáo dục đại học ở Mỹ, nhưng có liên quan gì tới Việt Nam?”. Và đây là câu trả lời: 

Một tầng lớp phụ huynh mới xuất hiện ở Việt Nam thời gian gần đây khá giống với những bậc phụ huynh Mỹ của sinh viên ưu tú. Có thể họ không giàu có bằng, nhưng họ cũng dốc thời gian và nguồn lực đáng kể để đảm bảo con cái mình có được sự giáo dục hiệu quả nhất.

Một tầng lớp sinh viên nổi lên ở Việt Nam yêu cầu một nền giáo dục phát triển khả năng của họ đa dạng và lôi cuốn họ một cách toàn diện hơn.

Xu hướng giáo dục toàn cầu cho thấy trong thế hệ tiếp theo, đại học ưu tú kiểu Mỹ sẽ xuất hiện ở nhiều quốc gia, không chỉ riêng Mỹ.

Để lý giải đầy đủ khả năng áp dụng của đại học ưu tú cho Việt Nam cần phải dừng việc mô tả tại đây và chuyển sang thảo luận về những chuẩn mực định hình nên một đại học ưu tú, cũng như khả năng có thể đạt được những chuẩn mực này trong thực tế. 

Không có văn bản nào về lịch sử của đại học ưu tú được ghi lại, do vậy cũng khó xác định đại học ưu tú đầu tiên xuất hiện khi nào. Điều rõ ràng là chúng chỉ mới xuất hiện thời gian gần đây. Barret thành lập năm 1988, và có thể nói tương đối chắc rằng, đại học ưu tú là một phát minh của thập niên 1980, và nở rộ vào thập niên cuối này.

Tuy nhiên, trong khi đại học ưu tú là những thể chế tương đối mới, thì khái niệm “ưu tú” đã bắt rễ trong xã hội Mỹ từ rất lâu. Alexis de Tocqueville (1805-59), một trong những người quan sát thấu đáo nhất tình hình xã hội Mỹ, đã lập luận, dân tộc Mỹ, có lẽ do không có tầng lớp quí tộc tồn tại lâu đời, nên có nhu cầu đánh dấu tước hiệu xã hội. Rất nhiều “chương trình ưu tú” ở các trường Mỹ tại tất cả các cấp phần nào cho thấy điều này. Đã nhiều thế hệ người Mỹ sàng lọc các nhóm trẻ và giai tầng đặc biệt xứng đáng với với danh hiệu “ưu tú”. Tóm lại, người Mỹ tin rằng việc sàng lọc ra những sinh viên tài năng sẽ khiến họ thể hiện năng lực tốt hơn. Ý tưởng về đại học ưu tú chỉ là biến thể cuối cùng của một nếp nghĩ cố hữu.

Nhưng những đại học ưu tú làm thế nào để lọc ra những sinh viên tài năng này, không phải theo lối chạy đua mang tính phong trào (thật đơn giản nếu muốn làm theo cách này), mà thực sự trên phương diện tri thức và trí tuệ? Theo tôi, đáp án cho câu hỏi này cũng là câu trả lời phù hợp nhất với tình hình hiện nay ở Việt Nam. Đại học ưu tú thành công khi họ cung cấp cho sinh viên a) một nhận thức chân thật chứ không hời hợt máy móc về những nguy cơ do kém hiểu biết, và b) một công cụ để vượt qua sự kém hiểu biết này thông qua một hệ thống phong phú các lớp học và dự án học thuật được gắn kết tương hỗ. Tôi sẽ giải thích về hai điều này ngay dưới đây.

Thứ nhất, trong khi mọi người có thể thấy sự kém hiểu biết ở người khác là đáng trách, họ thường không nhận ra vấn đề này ở bản thân. Một đại học ưu tú tốt có thể cung cấp sự tập trung và nguồn lực cần thiết cho phép sinh viên hiểu tường tận tại sao sự hiểu biết của họ vẫn chưa hoàn thiện và cần phải làm gì để khắc phục điều này.

Thứ hai, đại học cũng không khác những thể chế khác trong thói trì trệ cưỡng lại cải cách. Một đại học ưu tú tốt có thể đào tạo sinh viên nghĩ rộng hơn những đáp án chuẩn thông thường trong ngành học của mình. Sinh viên ở đại học ưu tú phải học rất nhiều khóa giảng dạy bởi các giáo sư khác nhau. Mục đích của việc này nhằm đảm bảo họ học để vượt qua nhiều loại vô tri thay vì chỉ tập trung khắc phục một loại vô tri này mà bỏ qua những loại khác.

Những lí tưởng này liệu có thể thực hiện trong thực tế? Câu trả lời là có, nhưng chỉ một phần mà thôi. Sẽ cần một bài luận nữa lý giải tại sao đại học ưu tú không thành công toàn diện, trong đó sẽ thảo luận về những vấn đề của xã hội Mỹ đương đại. Tuy nhiên, tại thời điểm này, có thể nhận thấy phần lớn sinh viên Mỹ thực sự hưởng lợi từ quãng thời gian theo học tại đại học ưu tú, và điều này gợi ra một vài mô hình tích cực cho Việt Nam.

Kết luận dưới đây tóm lược những hình mẫu tích cực này: 

Việt Nam đã có một lớp các bậc phụ huynh, giống như bên Mỹ, đang dốc một nguồn lực đáng kể để đảm bảo con cái mình được hưởng lợi từ giáo dục. Những nỗ lực này nhìn chung là tích cực, tuy nhiên, các bậc phụ huynh cần những mục tiêu rõ ràng để phấn đấu nếu muốn mang đến cho con cái mình những giá trị tăng thêm trong việc học tập. Hiểu được kiểu đại học ưu tú Việt Nam sẽ như thế nào và biết cách thức chúng vận hành sẽ trợ giúp đắc lực cho những đối tượng đang nuôi dạy một phần đáng kể những sinh viên tài năng và hoài bão nhất của đất nước.

Hiện tại Việt Nam đã xuất hiện nhiều người trẻ đang cố gắng du học nước ngoài hoặc có khát khao đó. Những bằng cấp/học vị ngoại quốc này cung cấp nhiều lợi thế cho sinh viên (và Việt Nam), nhưng tồn tại hai vấn đề cố hữu. Đầu tiên, và dễ nhận thấy nhất: nó lái sự tập trung của sinh viên khỏi Việt Nam. Thứ hai, quan trọng không kém, nhưng khó nhận thấy hơn, chúng khiến sinh viên dụng nhiều công sức để nghĩ làm sao kiếm được tấm bằng nước ngoài, hơn là dành công sức cho nội dung thực sự của bằng cấp đó. Đại học ưu tú ở Việt Nam có thể không giải quyết triệt để vấn đề này, tuy vậy nó sẽ: a) tạo cho sinh viên cảm giác trường đại học của họ không bị tụt hậu quá xa so với thế giới và b) giáo dục sinh viên, trong các đại học 

Cuối cùng, có một xu hướng giáo dục đại học toàn cầu mà theo tôi sẽ khiến trong vòng hai mươi năm tới hầu như mọi quốc gia sẽ có một hình thái tương tự như đại học ưu tú trong các trường đại học của mình. Xu hướng đó là, cứ mỗi năm lại có thêm những ngành học, lĩnh vực nghiên cứu, công nghệ, và kỹ thuật mới được đưa vào các trường đại học. Chẳng ai có khả năng nắm bắt kịp được với tất cả. Chính vì vậy, điều ngày càng quan trọng là việc cung cấp cho sinh viên những hiểu biết tổng quan về mục tiêu học vấn của mình. Các đại học ưu tú có thể cung cấp những hiểu biết tổng quan này mà không gây trở ngại cho việc theo đuổi chuyên ngành riêng của từng sinh viên. Về khía cạnh này, những khóa học bắt buộc ở các đại học ưu tú về các “Trước tác” và “tư duy phê phán” đảm bảo rằng sinh viên sẽ không lạc đường trên hành trình học vấn của mình.

Nếu tất cả những điều này là đúng, vậy đại học ưu tú kiểu Việt Nam sẽ như thế nào? Chúng sẽ học được gì từ những ưu, khuyết điểm của hệ thống ở Mỹ? Chúng sẽ đóng vai trò nào trong tổng thể hệ thống giáo dục và xã hội? Để trả lời những câu hỏi trên, cần phải có sự thảo luận sâu hơn, và tôi hi vọng bài viết này đã cung cấp những tư liệu đáng suy ngẫm.

Thu Hiền dịch - Theo Tiasang
(David Pickus *ĐH Bang Arizona ** Nguyên văn: “Honors College”.)
Các bài khác:

Google bất ngờ thâu tóm một phần Motorola

[Marketing4u.vn] Hãng tìm kiếm trực tuyến khổng lồ Google hôm 15/8 công bố đã đạt được thỏa thuận mua lại nhà sản xuất điện thoại di động thông minh Mobility Holdings với giá 12,5 tỷ USD, bước quan trọng để Google tiến sâu hơn vào thị trường di động.

Motorola Mobility là công ty chuyên sản xuất điện thoại di động và máy tính bảng. Đầu năm nay, tập đoàn Motorola đã chính thức tách thành hai công ty: Motorola Mobility và Motorola Solutions - chuyên bán máy bộ đàm cho doanh nghiệp và chính phủ.

Thương vụ của Google được xem như bước đi gây nhiều ngạc nhiên cho thế giới công nghệ, khi không ai lường trước được việc Motorola Mobility sẽ thuộc về gã khổng lồ tìm kiếm. Đồng thời cũng là một thông tin gây chấn động thị trường chứng khoán Mỹ, giúp các chỉ số chính Phố Wall tăng mạnh phiên thứ ba liên tiếp.

Theo thỏa thuận, Google sẽ trả 40 USD bằng tiền mặt cho mỗi cổ phiếu của Motorola Mobility, cao hơn 63% so với mức giá đóng cửa của cổ phiếu này hôm thứ 6 tuần trước (24,47 USD). Vụ sáp nhập sẽ góp phần củng cố và bảo vệ hệ điều hành di động Android, khi có đủ bằng sáng chế cần thiết để "đấu chọi" lại với iPhone của hãng công nghệ quả táo khuyết.

Giám đốc điều hành Larry Page của Google cho hay, vụ thâu tóm này sẽ làm tăng sức cạnh tranh cho Android, thông qua việc làm giàu kho bản quyền trong tay Google. Điều này sẽ giúp cộng đồng Android có sức chống đỡ mạnh hơn trước các đối thủ Microsoft, Apple...

Hồi đầu tháng này, David Drummond, Phó chủ tịch pháp chế của Google, đã công khai chỉ trích các đối thủ cố tình cản trở nền tảng Android phát triển cũng như cản trở tự do cạnh tranh. Không chỉ có quả táo khuyết, "người khổng lồ" phần mềm Microsoft cũng liên quan tới vụ việc này. 

Trên blog của Google, Drummond cho biết ông đang chứng kiến việc các đối thủ thành lập một chiến dịch phối hợp nhằm triệt hạ nền tảng Android, do "ghen ăn tức ở". Phương cách "đối chọi" của nhóm này là mua lại bằng sáng chế của các hãng khác để dùng như một thứ vũ khí tấn công đối thủ. 

"Android đang bùng nổ. Hơn 550.000 thiết bị Android được kích hoạt mỗi ngày thông qua một mạng lưới với 39 hãng sản xuất và 231 nhà mạng. Android và các nền tảng khác đang cạnh tranh gay gắt với nhau. Điều đó đã làm sản sinh ra các thiết bị mới và những ứng dụng di động tuyệt vời cho người dùng", Drummond viết.

Theo giới phân tích công nghệ, thắng lợi quan trọng nhất của Google trong thương vụ này ở chỗ Motorola Mobility là doanh nghiệp nắm trong tay nhiều bản quyền trí tuệ đáng giá nhất của toàn bộ thị trường dành cho công nghệ không dây.

Ngoài ra, không chỉ tăng sức cạnh tranh cho hệ điều hành di động Android, việc thu mua Motorola của Google, theo giới phân tích, còn là động thái giúp Google trở thành một hãng sản xuất phần cứng để cạnh tranh trực tiếp của hãng công nghệ Apple.

"Việc mua Motorola Mobility sẽ giúp Google hoàn thiện hệ thống sản xuất điện thoại Android và tăng tính cạnh tranh trên thị trường di động. Motorola Mobility sẽ có được đặc quyền của Android và Android vẫn cho phép các hãng điện thoại khác sử dụng", thông cáo báo chí của Google có đoạn.

Thương vụ giữa Google và Motorola không chỉ làm chấn động giới công nghệ mà còn ảnh hưởng sâu sắc tới kết quả phiên giao dịch chứng khoán Mỹ ngày 15/8. Chốt phiên này, giá cổ phiếu của Motorola Mobility tăng tới 55,8% lên 38,12 USD, trong khi cổ phiếu của Google giảm 1,2% xuống 557,23 USD.
THU LAN - Theo VnEconomy
Các bài khác:

Việt Nam nợ nước ngoài chồng chất

[Marketing4u.vn] Theo công bố của Bộ Tài chính, nợ nước ngoài của Chính phủ tính đến năm 2010 là 32,5 tỉ USD, bằng 42,2% GDP; từ nay đến năm 2015, mỗi năm phải trả nợ khoảng 1,5 tỉ USD

Trong 32,5 tỉ USD nợ công của Việt Nam, chủ yếu là nợ nước ngoài. So với mức nợ nước ngoài năm 2009 (chiếm 39% GDP), mức nợ của năm 2010 đã tăng đáng kể và là mức cao nhất từ năm 2006 đến nay.

Tăng gấp đôi trong 5 năm

Chỉ trong vòng một năm, nợ nước ngoài của Việt Nam đã tăng thêm gần 4,6 tỉ USD. Tính chung giai đoạn 5 năm 2006-2010, nợ công của Việt Nam đã tăng gấp đôi. Năm 2010, ngân sách phải trả cho các chủ nợ nước ngoài là 1,67 tỉ USD, tăng gần 30% so với mức trả nợ 1,29 tỉ USD năm 2009. Tính chung từ nay đến năm 2015, mỗi năm, Việt Nam phải trả nợ cả gốc lẫn lãi khoảng 1,5 tỉ USD. Đến năm 2020, tổng số tiền phải trả là 2,4 tỉ USD.

Về cơ cấu nợ, chiếm tỉ trọng lớn nhất là đồng yen 38,8%; SDR (đơn vị tiền tệ quy ước của một số nước thành viên Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF) chiếm 27,1%; USD 22,2%; euro 9,2%. Đáng lưu ý là tỉ lệ dư nợ nước ngoài so với GDP đang tăng rất nhanh. Bộ Tài chính nhiều lần khẳng định nợ công của Việt Nam vẫn ở mức an toàn song con số 42,2% vừa công bố cho thấy ngưỡng giới hạn có thể còn rất hẹp.

Một lo ngại khác đối với nợ công của Việt Nam là tỉ lệ giữa dự trữ ngoại hối so với tổng dư nợ ngắn hạn đang xuống thấp. Tỉ lệ dự trữ ngoại hối năm 2010 chỉ còn tương đương 187% tổng dư nợ ngắn hạn, trong khi năm 2009 là 290% và năm 2008 là 2.808%. Lãi suất vay nợ của Việt Nam cũng đang có xu hướng tăng lên. 65,5% các khoản nợ của Việt Nam vẫn được hưởng lãi suất thấp từ 1% - 2,99%/năm nhưng khoản vay có lãi suất cao từ 6% - 10%/năm trong năm 2010 cũng đã lên tới 1,89 tỉ USD, gấp đôi so năm 2009.

Đừng nghĩ nợ công của ta thấp

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng rất đáng lo ngại về nợ công của Việt Nam. Ông phân tích tỉ lệ nợ công trên GDP phải được xem xét trong điều kiện cụ thể của từng nền kinh tế. Nhật Bản nợ công lên đến 200% GDP nhưng chủ yếu là vay nợ trong nước. Vấn đề nợ công của Nhật vì thế hoàn toàn khác. Còn tốc độ tăng trưởng nợ công của Việt Nam rất nhanh, gấp đôi chỉ trong vòng 5 năm.

Tỉ lệ nợ công trên GDP tuy công bố ở mức 42,2% GDP nhưng phải đặt trong bối cảnh bội chi ngân sách, thâm hụt thương mại, thâm hụt cán cân tài khoản vãng lai và lạm phát đều cao, trong khi nền kinh tế có nhiều biến động thì bảo đảm cho khả năng chi trả không thể so sánh với Nhật Bản. Nếu lạm phát, bội chi ngân sách không được cải thiện, rất có thể Việt Nam bị đánh tụt hạng, điều đó có nghĩa là trái phiếu Chính phủ Việt Nam sẽ có lãi suất rất cao và mức độ rủi ro của Việt Nam rất cao. “Việt Nam phải giảm thu và giảm chi ngân sách, giảm tốc độ vay nợ công và tăng hiệu quả đầu tư công, không thể tiếp tục nghĩ tỉ lệ nợ công của mình còn thấp, mình còn có thể tiếp tục vay” - TS Lê Đăng Doanh cảnh báo.

Theo TS Lê Đăng Doanh, nợ công theo cách tính của Việt Nam chỉ bao gồm nợ Chính phủ Trung ương, địa phương và nợ do Chính phủ bảo lãnh, không bao gồm nợ doanh nghiệp. Do đó, không có sự nhất quán giữa số liệu của Việt Nam và các tổ chức quốc tế công bố. Việt Nam đã hội nhập sâu rộng nhưng phương pháp tính nợ công, nợ xấu của Việt Nam chưa phù hợp chuẩn mực của Basel2 và Basel3 (thành tố của Thụy Sĩ quy định tiêu chuẩn của nợ công).
Có thể Chính phủ chưa sẵn sàng chấp nhận những con số tính theo chuẩn mực như vậy nhưng chỉ bằng cách đó mới có thể thu hút nhà đầu tư nước ngoài. Nếu Việt Nam công bố số liệu khác với quốc tế, nhà đầu tư sẽ tìm đến các nguồn thông tin khác và những nguồn này đa phần không có lợi cho nền kinh tế Việt Nam. Con số nhất quán và phù hợp hơn đương nhiên tốt hơn và rất quan trọng.

Vấn đề quan trọng nhất, nhìn từ nợ công Việt Nam, là hiệu quả của đầu tư công quá thấp, đầu tư 1 đồng nhưng tài sản cố định chỉ tạo được 0,4 - 0,5 đồng, một nửa tiền đầu tư “biến mất” là nguyên nhân gây ra lạm phát. “Đầu tư nhiều nhưng tài sản cố định và hàng hóa tạo ra rất ít, đó là điều nguy hiểm” - TS Lê Đăng Doanh nói.





Theo TS Lê Đăng Doanh, tốc độ tăng trưởng nợ công của Việt Nam đã rất cao nên cần xem xét lại, không những ở việc đầu tư dựa vào vay nợ nước ngoài mà còn có hiện tượng tiêu dùng quá sức sản xuất của GDP. Phải điều tiết thu nhập của những người hiện đang tiêu dùng quá đáng: một bữa ăn 2 con rùa vàng hay ăn một tô phở giá 800.000 đồng.

TÔ HÀ - Theo NLĐ
Các bài khác:

Thứ Hai, 15 tháng 8, 2011

“Làm phim bây giờ, càng giả dối, càng nhiều tiền”

[Marketing4u.vn] "Tôi thấy phim truyền hình Việt Nam bây giờ giả dối kinh khủng. Phim nào cũng tràn ngập biệt thự, xe sang rồi nhà hàng, quán bar… trong khi, 80% dân số chúng ta là nông dân nghèo khổ," đạo diễn của Thung lũng hoang vắng, Nhuệ Giang chia sẻ.
“Phim phải là cái nhìn của đạo diễn trước một vấn đề mang tính xã hội”

Sau Thung lũng hoang vắng, phải mất đến 10 năm im lặng, đạo diễn Phạm Nhuệ Giang mới trở lại với điện ảnh. Lần này, chị mang theo Tâm hồn mẹ. Những câu chuyện về tình mẫu tử luôn khiến khán giả xúc động. Chị có ý định “lấy nước mắt” để đưa khán giả đến rạp xem Tâm hồn mẹ?

Không. Mặc dù sau khi chiếu cho các đồng nghiệp và hội đồng duyệt xem, đã có nhiều ý kiến nói rằng, phim xem rất cảm động. Phim của tôi chạm đến một vấn đề nhạy cảm, đó là trẻ em. Những đứa trẻ trong Tâm hồn mẹ lại là những đứa trẻ có đời sống vất vả, nghèo khổ. Bản thân câu chuyện, bản thân đề tài đã là những vấn đề đầy cảm xúc, mang tính nhân văn cao.

Nhưng tôi không quan trọng việc phim có lấy được nước mắt khán giả hay không. Điều quan trọng là bộ phim nói lên được những vấn đề vừa mang tính con người, vừa mang tính xã hội. Đó mới là mục đích chính của tôi khi làm phim này.

Phim khai thác những vấn đề phức tạp trong bi kịch của người phụ nữ. Cuộc sống mưu sinh vất vả. Vấn đề tình yêu, tình dục của một người đàn bà lao động. Những trớ trêu, mâu thuẫn giữa tiền bạc và tình cảm. Những diễn biến tâm lý bên trong một người mẹ trưởng thành và một người mẹ trẻ con.


Phim của tôi không dành cho những khán giả muốn đến rạp xem sự ồn ào, vui tươi, kích động. Phim khá lặng lẽ, ít thoại. Tuyến nhân vật không có những mâu thuẫn đối kháng ồn ào. Âm nhạc không vui tươi. Chỉ xem và suy ngẫm về những vấn đề đặt ra trong phim. Cũng có thể, sẽ có người nhớ lại tuổi thơ mình trong đó. Hoặc sẽ được nhìn tường tận một cuộc sống đang ngày ngày diễn ra dưới chân cầu Long Biên.

Phim không nói thành lời bất kỳ một ý tưởng nào. Chỉ có những nhân vật sống với nhau, và bên trong họ, mỗi người đều có một nỗi niềm…

Bộ phim Triệu phú ổ chuột đã gây tiếng vang, mặc dù, đề tài về những cuộc đời nghèo khổ không còn là một đề tài mới. Ngày nào báo chí cũng nói đến một hoàn cảnh cùng quẫn vì nghèo đói nào đó đang cần được giúp đỡ ngoài kia. Với Tâm hồn mẹ, chị có điều gì để khán giả bất ngờ trước một đề tài không còn mới?

Có nhiều người đã sống ở Hà Nội cả đời nhưng chưa từng đặt chân đến bãi giữa sông Hồng hay chân cầu Long Biên. Cầu Long Biên là biểu tượng gắn bó với Hà Nội, biểu tượng cho cái đẹp, trữ tình, lãng mạn. Nhiều người còn gọi bãi giữa sông Hồng là thảo nguyên. Nhưng, phía dưới chân cầu Long Biên ấy, ở bãi giữa sông Hồng ấy, đã và đang có những con người sống một cuộc sống không điện, không nước, những đứa trẻ sớm phải mưu sinh, bươn chải với cuộc đời.

Lấy bối cảnh là gầm cầu Long Biên, nhưng phim của tôi đặt ra nhiều góc nhìn cho khán giả sống ở nhiều nơi. Cũng có người xem phim của tôi xong đã nói, “em nhớ Hà Nội quá”. Những đứa trẻ nghèo khổ trong phim của tôi không mang tính điển hình. Ở Việt Nam, có quá nhiều những đứa trẻ như thế.

Phim của tôi là cái nhìn cận cảnh về số phận của một người lao động. Phim ảnh đưa đến cho người xem những gì cụ thể nhất. Càng chân thật, càng thành công.

Bạn hỏi tôi về điều đặc biệt của phim? Điều đặc biết là, khán giả có thể tìm được một thân phận riêng biệt. Nếu ngày ngày bạn vẫn nghe nói về những đứa trẻ nghèo, những số phận vất vả một cách chung chung, thì xem phim, bạn sẽ nhìn vào tận đáy tâm hồn họ.


“Làm phim nhựa, lo nhất là… tiền”

10 năm trước, Thung lũng hoang vắng của chị đã ra rạp và được xếp vào dòng phim kén khán giả. Doanh thu đang là một vấn đề với các nhà làm phim. Để phim bán được vé, nhà sản xuất luôn phải chuẩn bị cả một “chiến lược” ra rạp. Chị đã có “chiến lược” cho Tâm hồn mẹ?

Việc đó, hãng phim truyện Việt Nam cũng đang lên kế hoạch. Thế hệ đạo diễn chúng tôi chỉ biết làm phim. Những việc còn lại không thuộc chuyên môn của mình. Tiền nhà nước cho để làm một phim nhựa bây giờ khoảng 3,9 tỷ, trong khi đó, số tiền để sản xuất một phim ít nhất cũng cần đến 5-6 tỷ.

Đứng trước một dự án phim nhựa bây giờ, lo nhất là tiền. Làm thế nào để đi xin được tiền làm phim? May mắn cho tôi, khi làm Tâm hồn mẹ, một tổ chức của Pháp sau khi xem kịch bản đã đồng ý tài trợ cho tôi thêm 2,7 tỷ. Họ còn sẵn sàng giúp tôi trong khâu hậu kỳ. Nói như vậy cũng để thấy, một bộ phim nghệ thuật phải cần đến bao nhiêu chất xám, cuối cùng ra rạp lại chẳng có ai xem. Trong khi, phim thị trường lại đắt vé.

Tôi đã đi xem một vài bộ phim thị trường, quả thực, tôi không thể chịu đựng nổi. Phải có cách nào đó, giáo dục hoặc tuyên truyền, để khán giả tẩy chay những phim nhảm nhí và đón nhận những phim nghệ thuật. Trước thực trạng điện ảnh thực tại, tôi thấy tiếc cho khán giả.

Cũng có thể, sẽ không có nhà phát hành nào đứng ra nhận phát hành giúp tôi bộ phim Tâm hồn mẹ. Có thể thế. Dù biết trước phim sẽ vắng khách, nhưng với những đạo diễn như chúng tôi, việc làm một bộ phim nghệ thuật đã nằm trong ý thức, trong quan điểm nghề nghiệp. Chúng tôi làm phim vì những thôi thúc bên trong, vì muốn thể hiện một cái nhìn trước những vấn đề xã hội. Tôi làm phim chỉ đơn giản vì mong muốn được làm.


Làm phim nhựa vừa phải lo chạy tiền làm phim, vừa không bán được vé, tiền không có… Đó là lý do 10 năm qua chị quay sang làm phim truyền hình để cuộc sống của chính bản thân vợ chồng chị đỡ vất vả hơn?

Chắc là thế. Trước đây vợ chồng tôi thực sự ngại làm phim truyền hình. Nhưng cuối cùng nhận ra, nghèo mãi cũng không được. Nghèo mãi sẽ hèn.

Hầu hết các nhà làm phim bây giờ đều thích làm phim với “chân dài”, với villa, biệt thự, xe sang… chỉ có vợ chồng đạo diễn Thanh Vân- Nhuệ Giang vẫn mải mê, rong ruổi với những phận người cơ cực. “Nghèo mãi cũng không được”. Lý do gì khiến anh chị vẫn không về phố, về biệt thự để làm phim truyền hình với các “chân dài”? Lý do gì khiến chị (dù nghèo) vẫn bỏ ra 10 năm để trăn trở với những phận người dưới chân cầu Long Biên?

Tôi thấy phim truyền hình Việt Nam bây giờ giả dối kinh khủng. Phim nào cũng tràn ngập biệt thự, villa, xe sang rồi nhà hàng, quán bar… trong khi, 80% dân số chúng ta là nông dân nghèo khổ. Tôi cũng đã đi làm phim truyền hình, làm đến phim thứ 2, tôi không chịu được.

Phim truyền hình nào cũng xoay quanh nội dung về “các loại tình yêu”. Tôi thích những bộ phim có tính xã hội hơn. Nhưng cuộc sống bây giờ là thế, cái gì càng làm giả ăn dối, càng nhiều tiền. Cái gì càng làm thật, càng ít tiền. Biết như thế, nhưng mình không thể thay đổi được tính cách của mình.

Tôi chỉ làm được những bộ phim khiến cho tôi có cảm xúc. Mình phải có cảm xúc, phim của mới có được cảm xúc. Ví dụ như Tâm hồn mẹ, bản thân câu chuyện về những đứa trẻ trong phim đã khiến tôi xúc động. Mỗi nghệ sỹ hãy đóng góp một tiếng nói về một cuộc đời, một vấn đề xã hội trong tác phẩm của mình.
Chỉ cần bước đến chân cầu Long Biên, bạn sẽ thấy, ở đấy có biết bao nhiêu thân phận…


“Không phải vì tôi không có con mà cảm xúc làm phim của tôi nhiều hơn”

Ám ảnh về Tâm hồn mẹ đã theo chị suốt nhiều năm trời để có thể hoàn tất được bộ phim. Xin được hỏi, trong những ám ảnh ấy có cộng thêm cả niềm khát khao làm mẹ của chị?

Đó là sự tổng hợp của nhiều cảm xúc. Là ý tưởng mình thích. Là sự ám ảnh về một thân phận… Tất cả những điều đó hòa quyện vào nhau và tạo ra tác phẩm. Không phải vì tôi không có con mà tâm hồn mẹ ám ảnh tôi nhiều hơn những người mẹ khác. Không phải vì tôi không có con mà cảm xúc làm phim của tôi nhiều hơn.

Thêm một lý do nữa, tôi rất thích trẻ con. Từ bé tôi đã thích trẻ con chứ không phải đợi đến tuổi có thể làm mẹ. Làm việc với trẻ con vô cùng vất vả, nhưng tôi vẫn vui. Nhìn một đứa trẻ diễn đạt trong một phân cảnh, vô cùng thú vị.

Bản thân trẻ con, chúng nó không biết diễn. Chúng nó không có kỹ thuật. Ngay cả ở những đứa trẻ sớm đi đóng phim và có kỹ năng diễn cũng phải xóa sạch những kỹ năng ấy đi. Những diễn viên nhí của tôi, chúng đều là những đứa trẻ được vui chơi, sung sướng, bố mẹ nuông chiều, nhưng khi ra phim trường, chúng đã biết hóa thân vào những số phận nghèo khổ, vất vả. Tôi nghĩ, có thể những diễn viên nhí trong Tâm hồn mẹ sẽ khiến khán giả ấn tượng hơn cả những vai người lớn.


Chị có nói, chị sẽ đặt Tâm hồn mẹ với tất cả những vấn đề của nó dưới một góc nhìn rất đàn bà. Góc nhìn đàn bà ấy là gì?

Lòng yêu thương, sự hy sinh… Người đàn bà nào cũng có những phẩm chất “dại dột” đó. Tôi đặt bộ phim dưới góc nhìn nhân tính. Người phụ nữ khi yêu họ sẵn sàng hy sinh cả bản thân cho người mình yêu. Ngay cả khi, tình yêu ấy là mù quáng, ngu dại.. Tôi đưa vào phim hai hình ảnh đối lập, một bà mẹ trưởng thành, và một bà mẹ trẻ con (Em bé gái thiếu thốn tình cảm của mẹ đã cố gắng bảo vệ, chăm sóc cho cậu bạn của nó như một người mẹ). Trong khi, người mẹ trưởng thành nông nổi, sai lầm bao nhiêu, người mẹ trẻ con lại chín chắn, già dặn, mạnh mẽ bấy nhiêu… Đó là bộ phim của tôi.
Hiền Hương thực hiện - Theo Dantri
Các bài khác:

Nhu cầu tiêu dùng yếu và chiến lược định vị




Pepsi chỉ bắt đầu đầu tư mở rộng khi
 nhu cầu thật sự gia tăng. Ảnh: TL
[Marketing4u.vn] Từ nhà sản xuất nước ngọt đến các công viên giải trí, hãng sản xuất ô tô, nhà cung cấp dịch vụ cáp ti vi, tất cả doanh nghiệp khắp thế giới đều nhận thấy sự suy yếu trong nhu cầu tiêu dùng của khách hàng.

Giám đốc điều hành Pepsi cho rằng doanh nghiệp cần thêm nhu cầu cho sản phẩm của họ trước khi bắt đầu đầu tư mở rộng.

Giá cổ phiếu của hãng Walt Disney tuần qua giảm do lo ngại sự suy yếu về nhu cầu có thể làm tổn hại đến việc kinh doanh. Hãng Honda cho biết khả năng mua bán xe hơi đình trệ sẽ dẫn đến việc xem xét lại bảng dự báo kinh doanh. Còn hãng Cablevision Systems tuyên bố khách hàng đăng ký sử dụng dịch vụ đang ít dần.

Doanh nghiệp cảnh báo

Đã có nhiều cảnh báo từ các doanh nghiệp sau vụ hạ bậc tín dụng của Mỹ vào ngày 5-8 cùng với hai tuần suy giảm của thị trường chứng khoán toàn cầu khi các nhà đầu tư bán tháo cổ phiếu để chuyển sang vàng và các kênh kinh doanh vốn khác. Thêm vào đó, ba nước châu Âu gồm Hy Lạp, Ireland và Bồ Đào Nha buộc phải tìm hỗ trợ từ Liên minh châu Âu (EU), còn chi phí vay ở Ý và Tây Ban Nha tăng mạnh vào tháng trước làm gia tăng mối lo ngại nhu cầu tiêu dùng sụt giảm và thất nghiệp lan rộng. Niềm tin của doanh nghiệp nhỏ trong tháng 7-2011 giảm năm tháng liền khi triển vọng kinh doanh không sáng sủa.

Khan hiếm việc làm góp phần gia tăng khủng hoảng. Tại Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp trên 9% trong bốn tháng qua. Tại Tây Ban Nha, tỷ lệ này cao hơn gấp đôi ở mức 20,9%. “Tất cả chúng ta đều lo lắng với thứ tạm gọi là cuộc khủng hoảng kép dù nghĩ rằng châu Âu và Mỹ có thể tránh nó” – chuyên gia Alvarez-Miranda phát biểu trong cuộc phỏng vấn. “Ngay bây giờ, không ai biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo”.

Đối với nhà sản xuất ô tô lớn thứ ba của Nhật Bản - Honda và hãng sản xuất ô tô lớn nhất của Mỹ - General Motors (GM), tình trạng hỗn loạn của thị trường có thể tác động xấu đến kết quả kinh doanh. Honda cho rằng sự rớt giá kéo dài của chứng khoán Mỹ kéo theo sự sụt giảm trong tiêu dùng; còn GM dự báo lĩnh vực kinh doanh xe năm 2011 sẽ lâm vào cảnh nguy hiểm.

“Hiện tại, niềm tin của người tiêu dùng rất yếu” - Phó chủ tịch kinh doanh của GM tại Mỹ Don Johnson nói trong buổi thuyết trình - “Với biến động thị trường chứng khoán gần đây, chúng tôi thấy rất cần phải theo dõi chặt chẽ”.

Không chỉ các nhà sản xuất xe hơi, tình hình thu nhập và dự báo từ hãng đồng hồ Fossil, Cablevision và nhà cung cấp truyền hình vệ tinh Dish Network cũng ì ạch, làm cho cổ phiếu của họ giảm ngay cả khi thị trường đang lên. Cablevision cùng các nhà cung cấp dịch vụ cáp khác đang báo cáo thiệt hại khi thị trường uể oải.

Giám đốc cửa hàng bán lẻ giày tập đoàn DSW cho rằng: “Đây là thời điểm nguy hiểm cho các doanh nghiêp khi bị tê liệt bởi nỗi sợ hãi nên không thể làm gì giúp công ty phát triển”.

IPO bị đình trệ

Vài công ty tư nhân nhắm tới cổ phần hóa phải hoãn IPO (phát hành cổ phiếu ra công chúng lần đầu tiên). Chẳng hạn như công ty kinh doanh phần mềm điện tử tiêu dùng Sunnyvale thuộc tập đoàn InvenSense tại California hay công ty Cathay Industrial Biotech ở Thượng Hải và công ty cho vay cộng đồng HomeStreet ở Seattle đã phải ngưng IPO.

Hơn 1,5 tỉ đô la Mỹ cổ phiếu đấu giá bị dội ngược trở lại vào tuần trước, đe dọa phá vỡ kế hoạch sẵn sàng cho một năm tốt nhất để IPO kể từ năm 2007. “Chắc chắn sẽ có một cuộc nâng lên về chất lượng của các công ty tham gia cổ phần hóa” - Sunil Dhaliwal tại Battery Ventures (Boston) cho biết.

Chiến lược định vị

Không phải tất cả mọi doanh nghiệp đều lo lắng. Một số doanh nghiệp cho rằng thị trường đi xuống tạo cơ hội cho doanh nghiệp mua lại cổ phiếu như công ty xây dựng cổ phần hóa lớn nhất tại Mỹ Fluor và Softbank (Nhật Bản).

Giám đốc điều hành của hãng Constellation Brands, nhà sản xuất rượu vang lớn thứ hai thế giới sau E. & J. Gallo Winery, cho biết khách hàng của hãng vẫn tiếp tục mua rượu vang dù suy thoái, chỉ khác là họ mua rượu tại cửa hàng thay vì phải trả giá cao tại nhà hàng.

Các công ty có khách hàng là doanh nghiệp cũng lạc quan hơn so với những công ty chỉ dựa vào người tiêu dùng. Santa Clara, thuộc tập đoàn Intel ở California, chuyên bán các con chip được sử dụng trong trung tâm dữ liệu máy tính cá nhân, đang hưởng lợi khi khách hàng nâng cấp cơ sở hạ tầng của họ, giám đốc tài chính Stacy Smith cho biết.

Rackspace Hosting, công ty cung cấp các máy chủ và lưu trữ trên mạng cho các công ty khác, vẫn đang phát triển khi khách hàng chuyển sang sử dụng điện toán đám mây, Giám đốc chiến lược của hãng Lew Moorman cho biết. Không giống ba năm trước đây, sự sụt giảm giảm trên thị trường này không làm tê liệt nền kinh tế, ông Moorman nói.

“Bạn phải kích thích để phát triển nhu cầu tiêu thụ” - Giám đốc bán hàng của Pepsi tại New York Indra Nooyi chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn. “Chỉ khi nào chúng ta khơi dậy được nhu cầu tiêu dùng căn bản thì việc đầu tư sẽ không bị gián đoạn”.

Các chuyên gia cho biết đang tìm giải pháp để phục hồi nhu cầu tiêu dùng và khuyến khích doanh nghiệp chi tiêu, ngay cả khi chính phủ Mỹ có những điều chỉnh sau khi rớt hạng tín dụng. Việc hạ bậc tín dụng dẫn đến việc lãi suất tăng lên, chí phí vay với doanh nghiệp tăng, bất lợi cho phát triển kinh tế và việc làm.

Tranh chấp biển: Chọn chiến tranh hay hòa bình




Ảnh minh họa: chinadigitaltimes.net
[Marketing4u.vn] Liệu có đáng để thử biến một cuộc khủng hoảng bên miệng hố chiến tranh thành một cánh cửa dẫn tới hòa bình?


Các khuyến cáo

Các đánh giá phân tích trên đây đều dẫn tới một số nhận thức rõ ràng: Khả năng xung đột biển liên quan đến sự nổi lên của Trung Quốc là nhỏ, nhưng có thật và đang lớn dần. Hậu quả sẽ là thảm khốc. Ít khả năng trong những năm tới, các nguy hiểm đó sẽ giảm nhờ các hình thức hợp tác trên biển và các CBMs mà các học giả phương Tây, giới lãnh đạo và các nhà ngoại giao vẫn biện hộ. Dễ hiểu khi các chính phủ, thay vì thế, sẽ nâng cấp các năng lực và quan hệ đối tác của mình để sẵn sàng cho những kịch bản tồi tệ nhất, bất chấp các nguy cơ cố hữu là sự tiến thoái lưỡng nan về an ninh trong cách tiếp cận này. Có thể làm gì khác đây, nếu không muốn nói là không gì cả.

Tất nhiên, không nên từ bỏ các nỗ lực hiện nay nhằm kéo Trung Quốc tham gia hợp tác biển và CBMs. Dù một quan điểm cứng rắn đang thịnh hành ở Bắc Kinh trong những năm qua, nhưng sự đa dạng về quan điểm đối với CBMs đang nổi lên trong giới chức an ninh Trung Quốc xứng đáng để xem xét kỹ lại và tìm ra manh mối gây ảnh hưởng tới các cuộc tranh luận chính sách của Trung Quốc. Nói chung, Mỹ và các nước khác sẽ không mạo hiểm về an ninh khi đi theo con đường cam kết và CBMs. Dù khả năng lợi ích trước mắt sẽ là nhỏ, nhưng sẽ chẳng mất gì khi tiếp tục cố gắng, cho tới khi nào các nỗ lực này giúp hiểu rõ ràng và thực tế về điều gì có thể có tác dụng và điều gì không. Trừ trường hợp một nước không thể chấp nhận các điều kiện về CBMs của Trung Quốc vì chúng gây hậu quả xấu đến an ninh của chính mình hoặc của nước khác.

Như vậy, công việc nghiêm túc vẫn là phải đánh giá và đối phó với cách Trung Quốc hiểu Luật Biển của LHQ. Một vấn đề cần được cân nhắc là liệu có khả năng diễn ra các cuộc thương lượng Mỹ - Trung về các mối quan tâm của Trung Quốc về việc Mỹ thu thập thông tin tình báo trong EEZ của Trung Quốc và quan điểm của Mỹ về tự do hàng hải hay không. Khó mà kéo Mỹ vào các cuộc đàm phán như vậy, vì hoạt động giám sát và tình báo có vai trò quan trọng đối với vị thế quân sự của Mỹ tại châu Á hiện nay. Cũng khó mà tưởng tượng một điểm kết nào khác quy chế nguyên trạng có thể được Mỹ và các nước khác chấp nhận với một sự đặt cược lớn vào an ninh của các hải trình qua Đông Á. Trong mọi trường hợp, việc Mỹ phê chuẩn UNCLOS chắc chắn sẽ củng cố vị trí của Mỹ và các đồng minh trong khu vực trong bất kỳ thách thức ngoại giao và pháp lý nào của Trung Quốc trong tương lai về vấn đề này.

Các nỗ lực nhằm hình thành đối thoại an ninh biển với Trung Quốc nên được tiếp tục. Một sáng kiến của Ấn Độ về việc này sẽ là bổ sung hữu ích cho các nỗ lực của Mỹ, Nhật Bản và các nước khác. Ấn Độ, Australia và các quốc đảo trên Ấn Độ Dương hiện có một cơ hội tốt - khi sự hiện diện và vai trò an ninh của Trung Quốc tại Eo biển Malacca vẫn còn nhỏ - để cố gắng lập ra các quy định, biên bản ghi nhớ và thói quen hợp tác trên biển ở Ấn Độ Dương.

Các nước khác cũng cần khẳng định lại thông điệp và logic theo đó, đối thoại liên tục là có lợi cho Trung Quốc. Ngừng đối thoại quân sự vì các bất đồng chính trị hiện nay đang làm tồi tệ thêm tình hình an ninh của Trung Quốc, làm gia tăng nguy cơ xảy ra sự cố biển vượt ngoài tầm kiểm soát. Cũng nên cố gắng đưa vào hoạt động các đường dây nóng, các quy tắc, mật mã và các kênh thông tin mà các bên cùng hiểu - nếu không được nhất trí một cách chính thức - nhằm quản lý các chạm trán trên biển. Các biện pháp này cần phát huy tác dụng khi xảy ra sự cố, nhằm truyền các thông điệp giải quyết sự cố tới các cơ quan chính quyền của quốc gia khác. Bên cạnh đó, Mỹ và Trung Quốc nên mở khả năng thảo luận về INCSEA hoặc các thỏa thuận giảm nguy cơ khác giữa hai nước. Mỹ sẽ có lợi khi phê chuẩn UNCLOS trước khi tiến hành các cuộc đối thoại như vậy.

Trong khi đó, các CBMs gián tiếp như các chuyến viếng thăm của tàu hải quân, các cuộc tập trận song phương và hợp tác chống cướp biển nên được tăng cường, và các quốc gia ven biển có thể giúp duy trì các hoạt động này bằng việc kéo Trung Quốc tham gia. Trong số đó, Australia có thể đóng một vai trò hữu ích. Họ có quan hệ quốc phòng phát triển hợp lý với Trung Quốc, đặc biệt là giữa hải quân hai nước, và cả Washington và Bắc Kinh đều tìm thấy lợi ích trong việc mở rộng quan hệ với Australia khi quan hệ Mỹ - Trung căng thẳng.

Cùng lúc, các lãnh đạo và nhà ngoại giao nên tiếp tục phối hợp để biến các diễn đàn khu vực như ARF, Thượng đỉnh Đông Á và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN +8 thành các sân khấu tích cực để đối thoại và minh bạch về an ninh giữa các nước lớn. Hy vọng đạt tiến bộ dường như quá viển vông, nhưng ít nhất các diễn đàn này sẽ trở nên quan trọng nếu được trao sứ mệnh giải quyết trực tiếp một vấn đề thực sự. Và bất cứ tiến bộ nào tại các diễn đàn này sẽ thúc đẩy suy nghĩ rằng đây là các khuôn khổ hợp pháp để giải quyết các thách thức an ninh lớn giữa các quốc gia trong khu vực.

Nhưng nếu chỉ dựa vào menu truyền thống gồm các CBMs thì phải mất nhiều năm mới đạt kết quả, trong khi nguy cơ từ các sự cố biển đang hiện hữu. Vì vậy, Mỹ cùng các đồng minh và đối tác của họ ngay từ bây giờ nên bắt đầu khai thác một số cách thức bổ sung, gián tiếp nhằm giảm hoặc quản lý nguy cơ đối đầu hoặc leo thang.

Các bước này chủ yếu xoay quanh việc lo ổn thỏa việc của mình trước khi phê bình người khác: từng quốc gia và của liên minh nên cải thiện cách phòng tránh và quản lý khủng hoảng an ninh trên biển của mình. Việc này có thể báo hiệu cho Trung Quốc rằng mối lo ngại của Mỹ và các đồng minh về an ninh biển là có thật và không phải là thủ đoạn hay là phiên bản của một học thuyết "đe dọa Trung Quốc". Các nỗ lực tự cải thiện hợp tác chính sách và các cơ chế đối phó khủng hoảng giữa các quốc gia ven biển khác cũng có thể gửi đi một dấu hiệu cần thiết hơn tới Bắc Kinh, rằng Trung Quốc sẽ có lợi khi đi những bước tương tự.

Trong số các nước lo lắng nhất về sự nổi lên của Trung Quốc trên biển, thì Nhật Bản có vị trí hợp lý để bắt đầu cải thiện hệ thống quản lý khủng hoảng của mình như một cách đơn phương để giảm thiểu nguy cơ xung đột hoặc leo thang trên biển. Cuộc cải cách như vậy có thể bao gồm: đánh giá tình báo nhanh hơn và kết hợp tốt hơn giữa các cơ quan; phối hợp tốt hơn giữa quân đội, lực lượng bảo vệ bờ biển và các thể chế dân sự khác; và giao quyền lớn hơn cho Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, cho Bộ và Lực lương Phòng vệ biển Nhật Bản (JMSDF) trong việc chỉ huy các sĩ quan đáp trả trong các tình huống cần thiết.

Có thể là lạ khi ủng hộ việc tăng quyền như một cách để phòng tránh xung đột trên biển, nhưng Nhật Bản là một trường hợp đặc biệt: những quyền hạn chế hiện nay của các tư lệnh của JMSDF trên thực tế có thể khuyến khích các hành động mạo hiểm thái quá của những người đồng cấp liều lĩnh hơn họ ở PLA-N.

Các bước nhằm biến Nhật Bản thành một hình mẫu trong đối phó khủng hoảng và các cơ chế hợp tác về chính sách sẽ có ba lợi ích. Đầu tiên, chúng có thể giúp giảm nguy cơ xung đột hoặc leo thang mà không khiến Trung Quốc nghĩ rằng Nhật Bản đang hy sinh lợi ích của mình hay tự làm tổn thương mình. Thực vậy, bằng cách chứng tỏ một thiện chí chung theo đuổi cải cách thể chế, dồn sự chú ý của giới chính trị cấp cao vào vấn đề an ninh biển, và tiến tới thái độ dứt khoát trong cách hành xử an ninh của Nhật Bản, các sáng kiến này có thể góp phần răn đe Trung Quốc (và Triều Tiên).

Thứ hai, sự thay đổi như vậy có thể khiến Mỹ - và các đối tác khác như Australia và Hàn Quốc - dễ dàng hợp tác hơn với Nhật Bản nhằm đối phó với mọi mối nguy hiểm chung trong tương lai. Và thứ ba, hoàn toàn dễ hiểu khi Nhật Bản đơn phương cải thiện sự phối hợp liên ngành, các cơ chế tình báo và đối phó khủng hoảng có thể khiến Trung Quốc phải xem lại mình.

Tiếp theo, Mỹ và các đồng minh có thể cân nhắc các cách thức tốt hơn để phối hợp và thông tin với nhau về các nỗ lực đa dạng của mình trong cam kết biển với Trung Quốc. Đó có thể là các thông báo rõ ràng hơn về bất cứ CBMs nào trong tương lai, để các cuộc đối thoại và tập trận được phối hợp hiệu quả nhất và đảm bảo rằng không đối tác nào cảm thấy bị gạt ra ngoài lề bởi CBMs của nước khác hoặc hiểu nhầm bản chất và mục đích của chúng.

Thảo luận về phối hợp CBMs cũng có thể được tiến hành thông qua một trang web về các cơ chế song phương và ba bên hiện nay hoặc tăng cường. Cơ chế cũ gồm các cuộc hội đàm giữa Bộ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng "2+2" Mỹ - Nhật và một đối thoại tương tự giữa Australia và Nhật Bản. Cơ chế mới có thể bao gồm đối thoại chiến lược ba bên Australia - Nhật Bản - Mỹ, các cuộc thảo luận Mỹ - Nhật - Hàn, và các cuộc hội đàm ngoại trưởng ba bên mới Mỹ - Nhật - Ấn.

Các quan hệ an ninh sâu sắc hơn như vậy sẽ đòi hỏi các nỗ lực song song nhằm trấn an Trung Quốc hoặc thuyết phục Bắc Kinh rằng các cuộc tham vấn giữa các đồng minh của Mỹ sẽ tăng cường sự ổn định, từ đó đảm bảo an ninh cho chính Trung Quốc, như thế nào. Sau cùng, đôi khi các diễn đàn này cũng có ích đối với những nước tham gia, giúp họ đạt được những mong muốn về hành vi an ninh của Trung Quốc. Bên cạnh đó, các nước tham gia nên nhấn mạnh thiện chí của mình trong việc mở rộng đối thoại an ninh với Trung Quốc.

Dù Trung Quốc lo ngại, nhưng sự phát triển các năng lực phòng thủ tên lửa chống tàu ngầm, C41SR của Nhật Bản, Mỹ và các đồng minh và đối tác khác, cũng có thể góp phần duy trì sự ổn định thông qua biện pháp răn đe thông thường. Tuy nhiên, các câu hỏi nghiêm túc xung quanh các tác động hỗn hợp - duy trì ổn định và gây bất ổn - tiềm ẩn sẽ được đặt ra khi Mỹ và các đồng minh có động thái thực hiện khái niệm "Trận chiến Hải - Không kết hợp".

Như đã nói trong phần I, chiến lược như vậy sẽ đòi hỏi Mỹ phải giám sát liên tục các năng lực của Trung Quốc. Chiến lược biển "chống can thiệp và bao vây" của Trung Quốc là một lý do chính làm gia tăng các sự cố biển. Nhưng khó tưởng tượng được chiến lược đối trọng của Mỹ sẽ làm cách nào để không gây thêm nguy cơ chạm trán trên biển, dù khả năng chúng trở thành sự cố nguy hiểm vẫn tùy thuộc vào việc các lực lượng của Trung Quốc xác quyết đến mức nào. Vì một chiến lược "Trận chiến Hải - Không kết hợp" đang được thúc đẩy, nên cần phát triển một cơ chế CBMs trực tiếp.

Khủng hoảng là chất xúc tác

Nhiều người cho rằng menu gồm các CBMs biển hiệu quả và thực tế tại Ấn Độ - Thái Bình Dương nói trên sẽ không giúp ích gì. Ngay cả khi mọi khuyến cáo của chúng tôi được thực hiện, chúng cũng khó loại bỏ được các nguy cơ đối đầu, đụng độ vũ trang hoặc leo thang tại khu vực biển châu Á trong những thập kỷ tới.

Vai trò của các năng lực quân sự luôn là để răn đe, cuối cùng các năng lực này trở thành một phần quan trọng của một gói công cụ nhằm tránh leo thang hoặc đổ máu khi khủng hoảng xảy ra. Tuy nhiên, các CBMs khiêm tốn nhất kể trên cũng tạo ra khác biệt đủ lớn để một số sự cố không leo thang thành đối đầu, khủng hoảng hay xung đột. Và việc ngăn chặn được mỗi cuộc đụng độ hay leo thang này đều đáng giá.

Cuối cùng, có thể chỉ có một cách chắc chắn để cải thiện đáng kể hiệu quả của CBMs trên biển tại khu vực, đó là một cuộc khủng hoảng đưa khu vực tới bờ vực một cuộc chiến tranh hủy diệt. Nhưng sẽ cần một kiểu khủng hoảng rất đặc biệt. Có thể một số người trong PLA cũng đã ủng hộ chính sách bên miệng hố chiến tranh của một sự kiện hiếu chiến ngẫu nhiên nhằm giải quyết vấn đề Đài Loan hoặc đẩy các hoạt động do thám của Mỹ ra xa khỏi bờ biển Trung Quốc. Và vì các trung tâm gây ảnh hưởng khác nhau ở bên trong Trung Quốc, mỗi nơi có một lịch trình cạnh tranh của riêng mình, nên không có gì đảm bảo rằng các bài học rút ra từ một cuộc khủng hoảng đặc biệt nào đó sẽ luôn đúng đắn.

Để một cuộc khủng hoảng có thể trở thành chất xúc tác cho ổn định tại khu vực biển châu Á từ Ấn Độ Dương tới Thái Bình Dương, cần một thời kỳ trong đó tất cả các bên nói chuyện thẳng thắn với nhau. Đặc biệt nhất, đó phải là một tình huống đẩy Trung Quốc - không chỉ giới lãnh đạo dân sự mà cả PLA - phải đối mặt với một nguy cơ cuộc xung đột mà họ không muốn và không thể kiểm soát. Tất nhiên, không nên hy vọng vào trò may rủi này. Để một cuộc khủng hoảng có tác dụng bổ ích thực sự, khả năng leo thang ngoài tầm kiểm soát cần phải có thực.

Hơn nữa, mối nguy hiểm cần phải được đông đảo dân chúng Trung Quốc nhận thấy rõ, có thể biến thành cuộc khủng hoảng niềm tin của chính họ đối với vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, và có khả năng gây bất ổn chính trị ở Trung Quốc. Tuy nhiên, có thể chỉ cần một cái gì đó giống một cuộc Khủng hoảng Tên lửa Cuba cũng đủ sức thuyết phục các cường quốc ở Ấn Độ - Thái Bình Dương phải đặt hòa bình lên trên các lợi ích quốc gia khác. Sau một lần thoát nạn trong gang tấc, các cường quốc cuối cùng sẽ sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ lớn để đảm bảo ổn định và khả năng dự đoán trong các quan hệ của mình.

Liệu có đáng để thử biến một cuộc khủng hoảng bên miệng hố chiến tranh thành một cánh cửa dẫn tới hòa bình? Câu trả là tỉnh táo là không, nhưng việc đặt ra câu hỏi này có thể là vấn đề học thuật. Nếu sự sôi động chiến lược ở Ấn Độ - Thái Bình Dương tiếp tục như hiện nay, thì một ngày nào đó nó sẽ đẩy khu vực vào bất cứ tình huống nào.

Như đã viết trong cuốn Quyền lực và Lựa chọn, tương lai trật tự an ninh châu Á và khả năng xảy ra xung đột sẽ phần lớn phụ thuộc vào một loạt lựa chọn: các quyết định chiến lược lâu dài và các lời đáp trước mắt với khủng hoảng. Giống như mọi lựa chọn chính trị, các câu trả lời này sẽ được dựa trên những thông tin chưa đầy đủ. Các quyết định xây dựng niềm tin hiện nay có thể ít nhất khiến bức tranh toàn cảnh sáng rõ hơn./.
(Tác giả: RORY MEDCALF, RAOUL HEINRICHS VÀ JUSTIN JONES theo Lowy Institute)